Droom binne ‘n Droom binne ‘n Droom

Wat is droom en wat is realiteit? Waar lê die grense tussen werklikheid en illusie? Hoe skakel slaap lewe en dood by mekaar in? Hierdie is kwessies waaraan ons geraak het tydens ‘n Boekemakranka gesprek met die kliniese sielkundige, Jorgan Harris, oor sy digbundel, Droom binne ‘n droom.

Dis is daarom ook geen wonder dat dit so smokkel met my kop in my drome nie. Gisteraand was my droom so veelvlakkig dat ek vanoggend sukkel om te ontrafel waar dit afgespeel het. En wanneer.

Daar was ‘n beskrywing van ‘n geleentheid in baie dik boek, wat ek nou woordeliks kan herroep. Die lys name wat bywoon, moet mens van agter af vorentoe lees, en begin/eindig by ‘n paar akteurs en mense wat aan my bekend is. Eers Ian Roberts, dan Johan Bakkes, Bertus van Niekerk wat vorentoe skip in die tou, en Steph Bredenhann. Die res was aan my onbekend, maar almal groot ouens, rowwerig. En hulle het voor gestap, die terrein oopgebreek vir ons wat later/vroeër op die lys was.

Dan is daar ‘n tydsprong terug in tyd en ek woon die geleentheid by. Dan verder terug in tyd en ek woon in ‘n klein koshuiskamer, waar ek regmaak daarvoor. Dit was asof ek die droom in reverse droom.

Die geleentheid self was vreemd, aangesien ons weier om aan ‘n tafel sit waar die man langs my ‘n fetish met sy vrou se hare uitleef bokant my bord en hy woedend word toe ons ons borde wegskuif.

John gaan soek toe ‘n ander tafel met twee leë sitplekke, en hulle maak onwillig plek en Hermien de Vos draai haar rug en loop.

Dit alles klink dalk soos ‘n gewone droom. Die verskil is, ek was helder wakker. Ek het ‘n vivid droom gehad, maar terwyl ek wakker is. Ek weet ook ek was wakker en het frustrasie ervaar, omdat so ‘n vivid droom manipuleerbaar is, maar nie na my sin wou verloop nie. Een wat ek wou mamipuleer, maar nie kon nie.

So waar was ek dan? In hede, verlede, realiteit, droomwêreld? Watter dele van my wakker lewe is dalk op dieselfde manier ‘n illusie?

Die droom het gespeel met tydvlakke (wydte) en vlakke van slaap (diepte) op maniere wat ek glad nie kan beskryf nie.

Image Credit: Aleksandar Mijatovic

Eros, Hypnos en Thanatos vervleg in my kop
Waar begin die een, en waar hou die ander op?
Die gordyn tussenin skif dunner as ‘n doek
Totdat hulle in mekaar vas gaan koek

Laat Los!

Iets karring al sedert gister in my gemoed. Die seer wat ek gevoel het vir ‘n vriendin, toe sy in ‘n emosionele oomblik sê: Ek sal hom nooit kan vergewe nie, al is hy dood. Vergifnis is ‘n snaakse ding. Jy weet eers jy het iemand vergewe as jy kan terugkyk op iets en besef jy kan sonder emosie daaraan dink.

Ons laerskoolhoof het my as kind bitter onregverdig behandel Ek wil nie eers daarvan vertel nie, want dis nie meer seer nie, dit maak nie meer saak nie. Dit was iets waarvoor ek meer as 20 jaar gelede ‘n rituele vuurtjie moes aansteek en briewe brand om te verwerk en te vergewe.

Selfs toe die rook so in die lug optrek, het ek nog gedink ek moet hom vergewe vir sy gedrag, maar min het ek toe besef ek moet myself vergewe, omdat ek toegelaat het dat sy gedrag my emosioneel skaad. Mens sou kon redeneer hy was in ‘n magsposisie en ek ‘n klein kind, maar tog.

Min het ek besef, dit het hom seerder gemaak oor die jare as vir my. Dit het hom gery. Hy het baie jare later as sieklike bejaarde man my ouers kom sien om verskoning te vra vir die onreg wat hy ‘n kind aangedoen het in die sestigerjare. Hy het besef dat longkanker besig was om hom dood te maak, en hy wou ‘regmaak.’ Vir die eerste keer na veertig jaar het hy vertel hoe hy die kind gehaat het wat die toppresteerder in sy skool was en hoekom hy dit op soveel maniere op haar uitgehaal het. Wat sy verpersoonlik het. En watter rol ander ouers se geld gespeel het. Ons was taamlik arm, maar allesbehalwe versukkeld. My ouers was steunpilare en rolmodelle vir baie ander in die gemeenskap.

Wat so verskriklik sad was, is dat ek gehuil het toe ek daarvan hoor – vir hom. Dit was ook nogal vir my betekenisvol van ons tyd, dat hy met my ouers daaroor gepraat het, en nie met my nie. Net so het my ma my eers jare later daarvan vertel. Sy was bang om my seer te maak en intussen reis ek toe al baie lig daaroor oor die jare, en kon hom sien vir wat hy is, ‘n sieklike ou oompie wat opgevreet word deur skuldgevoelens.

Kort daarna het ek hom in ‘n ander dorp by ‘n geleentheid raakgeloop, en hy het na my gevra en laat kom om te groet. My suster was eers te bang om my te roep, bang dat ek my óú dreigement sal uitvoer en op hom spoeg. ‘n Laaste groet, kort voor sy dood. Sonder woorde het sy lippe gebewe en sy oë het om vergifnis gevra, en myne het teruggesein, dis reg. Ek het niks beter of ligter gevoel nie, die ou emosie het lank reeds in die rook van my rituele vuurtjie verdwyn. Al wat oor was, was hartseer vir die oompie, dat hy nog aan homself gedra het.

Ek het later die aand eers gehuil, maar hierdie keer oor myself. Die besef dat hierdie patetiese ou oompie die oorsaak was van soveel ellende in ‘n ander siel. Die besef dat ek dit tóégelaat het, my hele skoolloopbaar en ook beroepslewe, was erger.

Enige tyd wanneer iemand iets vir my sê met kwade bedoelings, sien ek dit bloot soos seepbelle wegdryf en oplos in die lug…

Love means never having to say you’re sorry” is ‘n frase uit Erich Segal se boek Love Story, en die 1970 fliek met Ali MacGraw en Ryan O’Neal het dit laat buzz. Vandag sou dit seker trend op Twitter, as ons nie so sinies oor sulke clichés geword het nie.

Kim se Love is… karaktertjies het elke verliefde skooldogter se passerblikkie versier. Net jammer ons het die frase verkeerdom verstaan. In ons koppe het dit beteken dat jou gedrag teenoor ‘n geliefde só moet wees dat jy nooit skeef trap, nooit iets ‘verkeerd’ sê en dus die nodigheid het om verskoning te vra nie. Nou sien ek dit anders. Niemand kan regtig iets aan jou doen deur woorde nie. Wat iemand dink, doen of sê, is op sy eie boekie. Hoe ek my laat affekteer daardeur, op myne. As iemand sleg van my dink of praat, is dit bloot in hulle koppe, hulle persepsie van my.

Love all, trust a few, do wrong to none.  ~ William Shakespeare

Voel jy die behoefte aan ‘n verskoning wanneer jy dink dat jy te na gekom is? Dalk is dit ‘n aanduiding dat jy voel dat daar nou iets fout is met jouself, dat jy geskaad is deur ‘n ander se houding of woorde en dus ‘n verskoning nodig het. Dit is vir my maar bloot ‘n funksie van die ego. Jy as persoon kan nie geskaad word deur wat ‘n ander dink of doen nie, jy dink maar net dat jy kan. Laat los, sny die bande wat jou vashou. As jy jouself emosioneel distansieer van die situasie, kan dit jou op geen manier raak nie.

Natuurlik kan mens materiële verliese ly deur ander se aksies, maar jou menswees kan nie deur ‘n ander beskadig word nie, behalwe as jy dit toelaat. 

Op dieselfde manier wat jy nie geskaad kan word deur wat ander van jou dink nie, kan jou woorde ook nie ‘n ander skaad nie. Net jyself ken jou eie hart en jou eie intensies van jou denke. Wanneer jy weet dat jou intensies nie suiwer is oor ander nie, is dit nie vir jou om daardie persoon verskoning te vra nie, want hy kan mos nie deur jou geaffekteer word nie? Die onus is op jou, om in jou eie hart te kyk, en jouself te vergewe vir wat jy gedink, gedoen of gesê het.

As jy lief is vir iemand, onthef hulle van die ‘verpligting’ om jou verskoning te vra vir enige iets.

(Maak geen fout nie, as jy werklik berou het oor jou gedrag, is die J-woord nie altyd so maklik nie. Ek is jammer dat ek … word ongelukkig te dikwels opgevolg met maar jy …). Uiteindelik is ons maar net almal mense. Mense met foute.

Die Covid Tronk

Die Covid Tronk het nou niks met die inperking te doen nie, hoor. Die tralies en hekke in ‘n tronk is omtrent wat my lyf al vir nege maande vasgevang hou. Dit voel party dae of Covid ‘n jaar van my lewe gesteel het.

Ek het behoefte aan oefening, maar net sodra ek sterk en vol energie voel en bietjie oefen, kry ek elke keer ‘n terugslag wat my planke toe slaan. Ek druk geen grense nie, ek oefen heerlik net totdat ek moeg is. En dan slaat iets my die volgende dag om, so asof daardie iets wil sê nee, Sus, jy is nog nie self in beheer van jou eie lyf nie. Jy kan nie maak soos jy wil nie. Ek word koorsig met shivers. My oë swel, my keel is seer, my ore pyn, my kliere swel, my maag pyn, my lyf is seer, soms verskyn daar rooi kolle en ek is te moeg om op te staan. Met daardie droë hoese by. Voorheen het dit ‘n paar dae aangehou. Gister darem net ‘n dag en ‘n nag.

DIe reaksie op my eerste Pfizer vaccine het my ‘n paar dae lank presies so laat reageer, soos ‘n ligte geval van Covid. Daaroor was ek baie bly, want die personeel daar het “die oumensie” gewaarsku dat haar “soldaatjies” gaan terugveg en dat so ‘n reaksie moontlik is. Dankie tog my immuunstelsel is sterk en gesond, wat die reaksie normaal maak. DIt beteken ook die entstof werk, want my liggaam herken nou die virus en beveg hom. Ek kan nie wag vir my tweede Pfizer nie! Ek is versigtig optimisties dat alle nagevolge gaan verdwyn as die entstof die residue van die virus ‘n finale nekslag gaan toedien.

Enough now van hierdie tronkstraf. So kan ek nou asseblief van agter hierdie tralies vrygelaat word vir goeie gedrag en weer op my paal losgelaat word? Of parool kry of iets?

“Listening to the music while stretching her body close to its limit, she was able to attain a mysterious calm. She was simultaneously the torturer and the tortured, the forcer and the forced. This sense of inner-directed self-sufficiency was what she wanted most of all. It gave her deep solace.”
― Haruki Murakami, 1Q84

Meimaand is Reismaand

Been places!

Meimaand is reismaand. Korreksie – Meimaand wás reismaand. Vandag in 2012, 2014 en 2018 was ons óf in San Francisco, óf in die vliegtuig op pad Amerika toe, het in iewers in die middel van die maand geskryf. My Memories op Facebook is aan die een kant ‘n pyniging, omdat 2020 se beplande reis nooit plaasgevind het nie en as dinge goedgaan, waarskynik ook nie voor 2023 gaan gebeur nie. Aan die ander kant is Facebook se Memories wonderlik! Dit neem my terug na dit wat ons die voorreg gehad het om te ervaar.

Mei is ook die maand van nostalgie vir my. Sover my Facebook Memories strek, is dit ons tyd wat ons die pad vat. Bietjie af vat na maande se harde werk. Dis ook die mooiste tyd vir rondry. Dis herfs oral, nog nie heeltemal so koud nie, net lekker om rond te ry en vroegoggend te stop vir ietsie teen die koue. Reënseisoen in die Kaap is op die horison. As ons gelukkig is om oor die waters te kan wees, is dit lente daar. Die dae is lekker lank en die drukte van toeriste in die somer is minder. Die arme Mei. Die mees onderskatte maand vir vakansie. En hierdie is nou die tweede Mei wat ons nêrens gaan nie. Geen ander kooi as ons eie nie. En dis oukei so, ek voel veiliger in my eie huis.

Ek verstaan nou hoekom oumense eerder in die verlede wil leef. Die realiteit om my raak vir my al hoe meer chaoties. So om Meimaand te gedenk, gaan ek die laaste twee dae van Mei spandeer om oor my vorige oorsese reise te dink en deur foto’s te kyk. Hierdie skrywe is grootliks vir myself, so orde en struktuur is nie regtig van belang nie. Ek vat hom soos ek dink.

Wat staan uit? Mense is maar soos ons, oral. Gawe mense en goor mense. Maar oor die algemeen? Ek het in geen ander land daardie universele onderliggende angs en woede in mense bespeur nie. Is ons Suid-Afrikaners deur werklike en gewaande vrees vir ons veiligheid en oorlewing wat heeltyd onder die oppervlak sit, omskep in n siniese spul vol oordeel, wanpersepsies en nydigheid?

Van al die vreemde kosse wat ons geëet het, was Afghan cuisine vir my die bekendste, Mongolian het die grillerigste item bevat, Madras was die sterkste, Thai die geurigste en Chinese die maklikste om te copy. Meksikaans die huislikste en lekker geurig. Die Mango lassi die lekkerste drinkding. Mediterreense tapas etes, waar meer as 50 verskillende disse as happies aangebied is, het ons in Israel en ook op Cyprus gehad, twee van my beste, beste maaltye ooit. Die buffetete met die meeste disse in Las Vegas. Verdere hoogtepunte van etes was:

Wêreldberoemde clam chowder at Boudin on Pier 39 in San Francisco. Sjoe!
Churros op straat in San Fransisco en Corn dog op Treasure island waar Bliss dance is.
Ons het regte, egte Fried Geen Tomatoes at the Whistle stop Cafe in Juliette in Georgia geëet. For real.
By Shari’s (doodgewone eetplek) in Castro Valley die beste vars uitgedrukte pomelosap ooit!
Die Best Western se ontbyte.
Lekker kanne koffie oral in Amerika.

Omdat hierdie ‘n soort dagboek vir myself ook is, ‘n bestek van my lewe, lys ek ‘n paar dinge wat ons gesien en beleef het, wat ek nooit-ooit sal vergeet nie, om myself eendag te herinner as my geheue begin vervaag. Of dalk lees ‘n kleinkind dit eendag.

Israel: Loop op die eeue ou muur wat om die ou Jerusalem gebou is. Loop op die Via Dolorosa. Beleef die Holocaust museum, swem in die Dooie see. Cicerea se klipmosaïekvloere van 2000 jaar gelede. Jaffa, die hawestad. Tee met die Ortodokse skoonfamilie. Die familie in Jerusalem se tuisgemaakte olyfolie. Besoek Bethlehem in Palestina, en Jesus se geboorteplek (Ster van DAwid).

Egipte: Woon op ‘n eiland in die middel van die Nyl. Beleef Kaïro se verkeer, onderhandelinge oor als, en baksheesh. Klim op en binne-in Die Groot Piramides van Giza, vat aan die Sfinks. Ou Phoenician skip wat uitgegrawe word. Sien in die Kaïro Museum King Tutankhamun se goue masker en goue kis, met die vier marmerkruike wat sy binnegoed bevat het. Sarkofaag van graniet met baie fyninskripsies. Mummies, Khufu en Khafra se standbeelde.

Griekeland: Parthenon. Een van Verdi se operas in ou amfiteater, duisende jare oud. Plaka. The Acropolis Museum.

Cyprus: Word met Limo gehaal. Diep sneeu bo-op die Troudos berge, Paphos, Lazarus se graf, een van die oudste monastries in die wêreld, die ou Stavrovouni Monastery bo-op ‘n berg, Aphrodite se tempel, Tombs of the Queens, dIe rots Petra, eeue ou mosasïek vloere. Drink saam met ‘n paar vissermanne op die hawe bekers vol “Cyprus whiskey”. Turkse grens.

Engeland: Stonehenge, St Paul, ‘n Paar kastele – oa Leeds, Bodiam, Houghton House. Die Tower bridge, The London Tower, Rye (Conrad AIken huis). Roman Baths, Cambridge University. Lakes District. Stratford-upon-Avon. Grasmere, William Wordsworth se graf.

Skotland: Edinburgh Castle

Parys: Louvre, Montmartre, Seine River, Notre-Dame Cathedral, Eiffel toring, Fashion Show in Champs-Elesées, Place du Concorde, Arc de Triomphe, Musée d’Orsay, Versailles, Sainte-Chapelle, Sacré-Coeur. Friends Hostel.

Amerika Trip 1: Yosemite National Park (Giant Sequoias), Fresno Underground Gardens, LAS VEGAS (kom in hoofletters, ja!), Cirque de Soleil. Los Angeles, Hollywood, Anria ranch in Yuba city. Alcatraz. Golden Gate brug en al die ander.

Amerika Trip 2: Muir Woods (Giant Redwoods), Las Vegas, Titanic se artefakte, Hoover dam, Colorado river, Grand Canyon, Bryce, Zion, Salt Lake City, Mormon Temple, Ete by Kahiki se ouers. Kanab waar Westerns verilm is. Park City. Sundance Film Festival.

Amerika Tri 3: Atlanta, Coke fabriek, Savannah en al sy Squares, Bonaventure – Johnny Mercer se bankie, Conrad Aiken se graf, Bird Girl, Little Gracie. Mercer House waar Midnight in the garden of good and evil afspeel en Jim Davis geskiet is. Fried Geen Tomatoes at the Whistle stop Cafe in Juliette. Margaret Mitchell se huis, Plantations, oa Boone Hall Plantation waar North and South verfilm is. Pat Conroy se Beaumont. Charleston. Gullah museum. Gullah sang en vertoning.

Hierdie lys vervul my met die grootste dankbaarheid vir die geleenthede wat ons gehad het. Ons het eke moontlikheid aangegryp en waar ons kon en moes, op ‘n shoestring gereis. Natuurlik is daar nog baie plekke wat ek bitter graag sou wou sien, Duitsland en Nederland veral. Indien die lewe nou so sou uitdraai dat ons dalk nooit weer kan reis nie, sal ek tevrede wees, dat ons gedoen het wat ons kon, toe ons die geleeentheid gehad het. Maar vir nou, is dit Oos Wes, Tuis Bes.

Dancing in the moonlight
Singing in the rain
Oh, it’s good to be back home again
Laughing in the sunlight
Running down the lane
Oh, it’s good to be back home again

When you play with fire
Sometimes you get burned
It happens when you take a chance or two
But time is never wasted
When you’ve lived and learned
And in time it all comes back to you…

Dancing in the moonlight
Singing in the rain
Oh, it’s good to be back home again
Laughing in the sunlight
Running down the lane
Oh, it’s good to be back home again

And when I got weary
I’d sit a while and rest
Memories invading my mind
All the things I’d treasured
The ones I’d loved the best
Were the things that I’d left behind….

Old familiar faces
Everyone you meet
Following the ways of the land
Cobblestones and lanterns
Lining every street
Calling me to come home again

Dancing in the moonlight
Singing in the rain
Oh, it’s good to be back home again
Laughing in the sunlight
Running down the lane
Oh, it’s good to be back home again

lalalalalala….Oh, it’s good to be back home again
lalalalalala….Oh, it’s good to be back home agai
n

Dancing in the moonlight
Singing in the rain
Oh, it’s good to be back home again
Laughing in the sunlight
Running down the lane
Oh, it’s good to be back home again

Dancing in the moonlight
Singing in the rain…
Oh, it’s good to be back home again

Blackmore’s night

My Liewe Internet

Vandag het ek gekyk na AirFibre as alternatief tot ADSL. My liewe Internet, jy het ver gekom sedert dial-ups vir CompuBank en BelTel, dis vir seker. Ek weet nie meer waar my foon ophou en waar my TV en my rekenaar begin nie. Toestelle koppel so moeiteloos. Op my foon kan ek nou enige iets kry, doen, speel, leer en luister. Ek kan rigting vind, met my kind in Amerika gesels. Met die wonder van tegnologie doen ons boekgesprekke tussen kontinente, maak ons vriende oral. Tegnologie bewaar my musiek en my foto’s. Herinneringe is in my hart, maar jy is die kurator van die bewyse van waar ek was en wat ek gesê het. Daar is ‘n app vir elke ding. Maar die wonder van Internet. Sonder jou sukkel ek.

Sekere dinge bly maar net konstant, en ‘n mens se inherente passie ook. Ek het voorheen geskryf hoe ek presies dieselfde dinge gedoen het in 1997 as nou, gegewe die tegnologie van daardie tyd. Hierdie fase in my lewe was ek op my prime, en ek het die beskikbare die tegnologie ingespan vir my belangstellings, selfs met my ou rooi Mini wat allerhande onheil op die forums en lists laat uitbroei het.

Daar is inderdaad niks nuuts onder my son nie! Tegnologie, boeke, flieks, mense is en was maar altyd wie ek is en wie ek was en gaan wees. En nuuskierigheid oor hierdie dinge!

Hierdie spore van my was alles in April 1995 gelaat, en een in 1997. Versigtig dus wat jy waar sê. Jy laat onuitwisbare spore agter.

Die  ontwikkeling van my heel eerste HomePage en webblaaie van toe tot nou. Ek mis wel hier en daar ‘n weergawe, veral so een met klippe. (Datum na die adres). Hierdie skrywe is ook ‘n manier wat ek my eie ou goedjies vir myself wil bewaar. Vir eendag as ek oud is en ek kan terugkyk op ‘n tyd toe ons nog moes uittik wat ons wou sê.

http://web.archive.org/web/19970409082722/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/19990129024614/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/20030625211209/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/20040121193108/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/20041013021058/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/20070813234301/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://web.archive.org/web/20090327071356/http://www.icon.co.za/~trisa/
http://www.icon.co.za/~trisa/
http://kleinmondselfcatering.co.za/
http://www.boekemakranka.co.za/

My liewe Internet – Nog steeds so wispelturig soos altyd, nie regtig vinniger geword met die jare nie, wel bigger and better, maar steeds kan niks bestand wees teen natuurkragte nie. Die see kan Seamus beskadig, die sunflares werk in op elektronika, Eskom het beurtkrag, so betroubaarheid is maar steeds in mensehande. Van DOS, PowWow, Lists, Groups, Compubank, Beltel,  Netscape en Pegasus se dae af tot en met vandag. Ek het jou altyd liefgehad, en sal vir ewig aan jou sy wees.

Until death do us part. Whether it’s yours or mine

Een Jaar Later

Wat ‘n jaar was 2020 nie! Hiermee lig ek ‘n glasie op myself! Vandag, ‘n jaar gelede het ek ‘n doelbewuste besluit geneem dat ek my nie deur die inperking sou laat onderkry nie. En ek het nie! Ten spyte van ‘n paar laagtepunte, het ek geweldig baie vermag.

It was the best of times, it was the worst of times. Charles Dickens het waarskynlik 2020 in gedagte gehad toe hy hierdie woorde geskryf het.

Daar was absolute hoogtepunte en by my persoonlik ook laagtepunte, hartseer en blydskap. Alles was intens. Die swaarste was die afsterwe van my ma. Sy in Mei oorlede. Die moeilikste was om te sien hoe sy haar laaste weke alleen moes ly, sonder haar kinders se teenwoordigheid, al was van my susters naby. Ek is egter bitter dankbaar sy kon die spanning rondom die hele Covid situasie gespaar bly.

‘n Lastige knieligament het my oefenprogram gekniehalter. Letterlik. Voordat dit reg was, het Corona my in sy aaklige stekelrige kloutjies beetgekry en Covid laat my steeds les opsê. Die meeste van die simptome het nou verdwyn, maar my bene pyn steeds. Dit gee my darem tyd om baie ander dinge te doen.

Danksy my tegniese vaardighede en my liefde vir lees, het Boekemakranka vlamgevat, en saam met my formidabele spanmaat Analize Viljoen, het Boekemakranka baanbrekerswerk gedoen vir aanlynboekgesprekke en bekendstellings. Ons het in hierdie jaar meer as 60 aanlyngesprekke gedoen. Daar was ook ‘n paar mediaonderhoude, vir koerante en ‘n tydskrif.

LAPA Uitgewers het in November Oor en Weer uitgegee, wat ek saam met Analize Viljoen geskryf het. Dit was ‘n geweldige hoogtepunt vir my!

Die Hipnose kursus waaraan ek die afgelope drie jaar studeer het, het ek sukselvol voltooi. Cum laude. Ek kan nou ook CHyp agter my naam skryf. ICCHP is ‘n gerekende instansie en ek is ook geregtig om op die IHR International Hypnotherapist Register te registreer.

Die bestuurder van Whale Coast FM het my genader, hy was beïndruk is met my kombinasie van vaardighede en ek doen nou onderhoude vir hulle met mense oor interessante gebeure in ons omgewing.

Rapport het my gevra om ‘n paar resensies te doen.

Groot pret was toe die filmspan van Fiësta vir KykNet by ons huis was om ‘n onderhoud te doen oor ons boek, Oor en weer, en die volgende dag was ek deel van die Oppie Yard Fest, aangebied deur Frazer en Deniel Barry. Frazer is aanbieder van Fiësta en die filmspan het opnames gemaak van al sy kreatiewe vriende se dinge tydens die inperking – oor 3 dae is ons op die lug! Van die groot name daar was onder andere Lien Botha, Gerard Scholtz, Anton Goosen, Meneer Naudé en Hakkiesdraad Hartman.

Ek is trots op wat ek vermag het, nie net my eie dinge nie, maar ook ondersteuning aan ander in die dorp op verskeie maniere.

It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity, it was the season of light, it was the season of darkness, it was the spring of hope, it was the winter of despair.
– Charles Dickens, A Tale of Two Cities

50 Jaar Later

Vanoggend se roereier het my laat terugdink aan ‘n dag amper 25 jaar gelede, toe ek die lekkerste roereier ooit geëet het en vir jare lank probeer het om die roereier perfek en presies net so te kry. Vandag besef ek waarom dit so lekker was, Gordon Ramsay verduidelik presies hoe om daardie fyn, romerige roereier te maak.

Die geleentheid was ‘n ontbyt die oggend nadat ons in die skoolkoshuis oorgeslaap het na die 1972-matrieks se 25-jaar reünie Volgende jaar is daar moontlik ons 50-jaar reünie. Daar het al ‘n hele klompie van ons groep weggeval, en wat kan nog hierdie jaar gebeur? Ons verganklikheid word al hoe dringender onder ons aandag gebring.

Facebook het dit makliker gemaak om die mense op te spoor, maar ek is verstom hoe min van ons groep eintlik in die ‘openbare domein’ is. Moontlik word dit wat ek doen vir ‘n lewe grootliks bepaal deur sigbaarheid op die internet, moontlik is dit my ingebore nuuskierigheid oor en belangstelling in tegnologie en ook ander mense se lewens, maar meer waarskynlik is dit bloot die tikkie ekshibisionisme in my wat maak dat my lewe so ‘n ope boek is.

As so ‘n reünie wel plaasvind, sou ek wou gaan? My eerste instink is ja, maar ek het dadelik my motiewe bevraagteken, en besef dis maar net blote nuuskierigheid wat sou maak dat ek sou wou gaan. Ek ken myself, ek is geen party animal nie, en ek sou almal wou bekyk, en na 10 minute huis toe gaan. As ek nie in die vyf jaar op hoërskool met iemand sou aanklank vind nie, waarom nou skielik? Ek hou nie van small talk nie, waarom sou ek teen groot koste met ‘vreemdelinge’ wou doen? Met ons 15-jaar reünie het min mense my herken, of my geselskap opgesoek. Ek was immers een van die Onsigbares op skool. ‘n Taamlik arm plaaskind. Gelukkig darem die arm-maar-ordentlike soort. Die dorpskinders het mekaar geken sedert laerskooldae en saamgespeel, die koshuiskinders was ‘n geslote groep wat niemand in hulle binnekring wou hê nie.

Met die 25-jaar reünie het ek al bietjie ontluik, ek was in ‘n akademiese omgewing en het gaan selfvertroue leer by Toastmasters. My gym-lyf was skraal en glad, bruin en soepel. Ek onthou my kort wit rokkie het nogal reaksie van die manne ontlok, sommer met die aankoms het ek twee agter my hoor praat oor my gebrek aan (altans wat hulle gedink het is ‘n gebrek aan) onderklere. Daardie aand het ek gesien 25 jaar doen niks aan soolseuns se hormone nie. Dis nie dat ek so danig oulik was nie, ek dink net die kontras met die skooldogter was nogal groot. Weer het min mense my regtig herken, of my geselskap opgesoek. My lyf ja, maar my geselskap? Maar dankie aan Hendrik, vir die bier wat jy vir my gekoop het, en iets moois vir my gesê het.

Op ons Facebook-skoolgroep word min ander dinge gedeel as reëlings en foto’s van die jaarlikse reünies; en natuurlik afsterwes. Ons is immers nou in daardie tydvak dat dit nie meer onnatuurlik is of dat mense sê, so jonk nog, nie. Niemand deel egter mooi dinge daar of prestasies nie. Natuurlik sou dit interessant wees om te sien wie het uiteindelik sukses behaal in hulle lewens. Maar waaraan meet jy sukses? Wat is sukses? Word dit gemeet aan jou inkomste, jou geleerdheid, jou voertuie, woongebied, vakansiehuis, oorsese reise, suksesvolle kinders, kortom alles wat status verleen?

Ek het wel op skool ‘n paar wonderlike maters gehad, met wie ek (danksy Facebook) weer kontak het. Jane, Estelle, Marietjie, Ilse en Carel, julle verryk steeds my lewe, net soos op skool. Ag en nou verlang ek sommer ook weer na Gesina ook! Natuurlik is daar ‘n klomp van my ou skoolmaats wat ek graag sou wou sien. Miemie, Sue, Hannetjie en nog ‘n paar.

Ek glo die mense wat ek nodig het in my lewe vir my verdere groei en ontwikkeling, sal my paadjie kruis, reünie of te nie. Ek hóéf my nie meer te meet aan ander soos op skool nie. Ek is happy and content, my lewe is lekker en relatief ongekompliseerd, ek het absoluut alles wat my hart maar kan begeer, al kan dit nie altyd meeding met die tradisionele maatstawwe van sukses nie en al is dit nie baie in materiële terme nie. So sit ek nou maar lekker hier by die see en kyk maar so na die wind en die wolke op ons berg wat die mis en die reën bring… En wonder oor sukses.

We grow neither better or worse as we get old, but more like ourselves.” – Bernard Baruch

Post Toasties is mos nie kos nie!

Elke keer as ek my tande so wegsink in ‘n suurdeegbroodjie dat die tandmerke so in die plaasbotter bly sit, dink ek hoe ek my as kind geskaam het hiervoor. Die ander kinders het lekker sagte spierwit brood met rooi konfyt uit ‘n blik gekry. En óns moes tuisgekookte appelkooskonfyt op suurdeegbrood met harde korsies eet. Of gemaalde kaiings! Ek het my doodgeskaam vir die gesonde koringkleur van stoneground meel wat ons self by Wenholdt se meule gaan koop het.

Daarom het ek nie brood skool toe gevat nie. Die brood en eier van die ontbyt, waaroor ek my óók geskaam het as ek hoor van die ander kinders se Post Toasties, het my vol gehou tot die gekookte ete na skool. En ek moes sit tót ek my boontjies geëet het!

Daarna kon ek tuisgebakte koekies eet soveel ek wou… ‘n Keuse uit verskillende geelgeverfde lampolieblikke. Of van die koek met die klapper en Post Toastielaag, wat bros gebak bo-op die koek ‘n soet laag gevorm het. Ander kinders het lekker Bakers gemengde koekies uit ‘n pakkie gekry. Ons nie, en Post Toasties is nie kos nie.

Ons was dalk arm, maar hierdie is ‘n skatryk nalatenskap.

There are so many more important things to worry about than how you’re perceived by strangers.

– Dennis Lehane

‘n Inbrekertjie met Respekte

Ons dorp het mos hierdie probleemkinders. In 2017 met die groot brande toe ek mense by die Spar voorkeer en vra vir kos en drinkgoed vir die brandbestryders, kom drie van die stoutes ook daar aan om te verneem wat gaan aan. Hulle check daardie trollies met eetgoed mooi uit. Ek het geduldig verduidelik die firefighters is heroes en daarom kry hulle kos en Coke. En hulle kan ook eendag heroes wees, maar dan moet hulle eers skoolgaan. Enetjie sê die kinders sê as hy by die skool kom, gaan hulle hom uitsort, daarom gaan hy nie. Met blink ogies vertel hy, hy is reg vir hulle, hy gaan hulle ‘stiek’. En uit sy flenter broeksak haal hy so klein skêrtjie uit. En hy swaai daai skêrtjie so voor my neus. Hierdie kinders is stout, maar die outjie wou ook maar net aandag en ‘n hug hê. Hulle bly klein seuntjies met ‘n hart en gevoelens en emosies, wat moet veg vir oorlewing.

Ek het dieselfde gevoel toe ‘n stout seuntjie in Doringbaai wat ek moes aanpraat omdat hy in ons gastehuis kom snuffel het, my so respekvol uitgevloek het.

‘n Inbrekertjie met respekte …

Toe ons daar aankom, was dinge half deurmekaar met die eienaar wat dorp toe is en ons kamers nie heeltemal reg nie. In die harwar van handdoeke vra en ‘n Samoa ou wat nie Engels verstaan nie wat probeer help, is daar toe twee up-to-no-good seuntjies ook tussenin. So agt, nege. Op ‘n stadium vang ek hulle in ons blyplek probeer inkom en ek jaag hulle toe. Enetjie skree toe, hy soek net ‘n tweerandjie wat dalk rondlê, maar mevrou se ma se poes dan ook! En dergelike kleurryke taal. Mevróú se ma se poes nogal. ‘n Inbrekertjie met respekte.

My suster kom sê ‘n rukkie later sy sien die twee loop met ‘n wielspanner rond en ons worrie toe nou oor ons kar. Skaars ‘n halfuur later kom die Samoa en sy vroutjie daar aan en sê die kinders het ingebreek by hulle stoor maar die polisie het hulle kom inlaai om huis toe te vat.

En toe. Toe kom die polisie verby, met daardie tweetjies op die agtersitplek. Die absolute gelatenheid op die gesiggies wys hulle ken daardie sitplek. En die polisieman stop om verskoning te vra vir die insident en sê: “Ons is absoluut moedeloos, die enetjie is nie reg in sy kop nie en die ander een net fokken stout”. My hart was so seer, die polisieman was vol deernis en het gesê hulle omstandighede tuis is droewig van al die drank.

En toe hulle so wegtrek, toe wil ek my oë uit my kop tjank oor die kinders. Oor waarheen hulle teruggevat word. Van bang dat die ouers hulle gaan slaan. En omdat ek nie vir hulle eerder kos en vrugte gegee het nie maar hulle gejaag het.

As hulle vandag alle drank sou verbied tydens en selfs na die Covid-19 pandemie, sal ek dit met liefde opgee as ek weet dat dit hierdie kinders se huislike omstandighede kan verbeter.

Doringbaai

Die Wêreld is in Chaos! Regtig?

Die afgelope week was ‘n gespanne tydperk, nie net plaaslik nie, maar wêreldwyd. Soveel dinge het net gister die hoofnuus gehaal, oor onrus en gewelddadige opstande oral. Moord en doodslag. Natuurrampe.

Daar was opstand in Nederland oor inperkings. Ná drie agtereenvolgende nagte van gewelddadige onluste oor, bly die situasie in Nederland gespanne. Die polisie het hul teenwoordigheid verhoog om nog ‘n nag van onrus te voorkom.

In Indië kom boere in opstand met trekkers. Die polisie het 200 betogers aangehou ná Dinsdag se dodelike geweld in Indië se hoofstad Delhi tydens ‘n massiewe betoging teen landbouhervormings. Een betoger is dood en meer as 300 polisiebeamptes is beseer.

In Rusland is byeenkomste ter ondersteuning van die gevange opposisieleier Alexei Navalny Saterdag rondom Rusland gehou. Tienduisende mense het ‘n swaar teenwoordigheid van die polisie getrotseer om die betogings by te woon

Duisende mense in Australië het betoog teen die swak behandeling van inheemse mense op ‘Australia Day’, die nasionale vakansiedag wat die British First Fleet in 1788, vier. Dit staan bekend as ‘Invasion Day’ by Aboriginal mense. Sommiges assosieer dit met braai en swembadpartytjies, maar vir diegene wat daarteen betoog, is dit ‘n herinnering aan die wrede kolonisering.

Die verdelende nuwe aborsiewet van Pole, wat aborsies effektief verbied, het gister laat in werking getree. Betogings het oornag oor die land uitgebreek met verwagting van meer onrus in die komende dae.

In die VSA is die politieke klimaaat so dat ‘n gerekende Civil War historikus, professor Nina Silber, die volgende burgeroorlog voorspel.

Gister was ook Remembrance Day vir die Holocaust, seker die grootste tragedie in ons heugenis.

Corona. Covid. Entstof. Invermectin. Enough said.

Eloïse se verwoesting in Beira.

‘n Man is gister minder as 500m van ons af vermoor.

Sometimes chaos is the very thing that deliberately shakes up our neatly ordered world’s in order to get us out of the neatly ordered ruts that have kept us stuck.”
― Craig D. Lounsbrough

Ons ervaar hierdie as chaotiese tye, daar is onrus oor totaal uiteenlopende dinge oral in die wêreld. Maar wat as daar oral orde was?

‘n Belangrike ding wat ons uit The Chaos Theory* kan leer, is die voortdurende veranderende lewensstroom of lewenspad. Ons kan nie ‘n lewe met verwagtinge dat dinge moet gaan soos dit ons pas, leef nie. Ons gaan sonder uitsondering teleurgesteld wees. Dit is dikwels die oorsaak van ons hartseer. Ons moet ophou om ‘n lewe te leef wat veilig voel, om te wil weet wat om elke draai wag. Daar is oneindig baie moontlikhede en onbekende vurke in die paaie van ons planne en verwagtinge, wat ons in ons eie realiteite uitdroom. Dit word ons eie werklikhede genoem omdat ons dit bou met ons verstand en ons emosies, slegs toegerus met ons eie verlede, eie omstandigheide en eie realiteit.

Tog is daar soveel ander mense in die wêreld, met ander verwagtinge, ander realiteite.

En wat as ons maar net glo dat orde is wat ons wil hê? Die lewe wat ons tot dusver geleef, is immers die produk van ons eie keuses en gegewe omstandghede, met ‘n klomp veranderlikes van buite af, wat ons nie self kon kies nie. Maar dit is wat vir ons bekend is. Wanneer ons verlang na, en droom van ‘n ander soort lewe sonder hierdie buite-faktore, is dit presies dit – ‘n droom. Die onbekende. Verwagtinge waaraan heel waarskynlik nie voldoen kan word nie. Ons kan dit egter verweef in die wonderlike chaos wat ons eie werklikheid is. Dit gee hoop dat dinge vir onsself beter sal gaan.

Daar is eintlik soveel om dankbaar oor chaos te wees, want dit bring die onbekende. Chaos kan mooi en rustigheid ook bring, soos die prentjie bo. Wat is die punt daarvan om te droom oor orde in alles, as ons presies weet wanneer en hoe ons drome waar sal word? Waar is die uitdagings wat ons nodig het vir innerlike groei?

Dit is die groter prentjie. In ons eie kleiner wêreldjies, sal daar altyd weer orde na chaos wees. Dit moet ons óók glo om te oorleef. En dit is wat hoop gee vir oorlewing. Want eineindelik is ons almal maar op ‘n manier besig met ‘n stryd om oorlewing.

“In chaos, there is fertility.”

― Anais Nin

*Chaos theory is an interdisciplinary theory stating that, within the apparent randomness of chaotic complex systems, there are underlying patterns, interconnectedness, constant feedback loops, repetition, self-similarity, fractals, and self-organization. … This behavior is known as deterministic chaos, or simply chaos. (Wikipedia)

Goud, Wierook en Mirre

Iemand het vroeër gepraat van geurige olies, goud, wierook en mirre. Pleks dit my soos ‘n Bybelse maagd laat voel, verplaas dit my toe nou dadelik na die dag toe ek gedink het ek pleeg doelbewus diefstal in ‘n Monastery wat dateer uit 4 nC, omdat ek my vir die ou Priester daar vererg het.

In 2001 was ons met ons een dogter in Cyprus, en dit was heerlik om na al die ou geskiedkundige geboue en Monasteries te gaan kyk. Daar word beslis te min bemarking gedoen oor Cyprus as vakansiebestemming. Een van die plekke wat ons besoek het, was Stavrovouni Monastery naby Larnaca. Dit is hoog op ‘n bergtop gebou, en dit is ‘n moeilike paadjie soontoe met ‘n kar. Hoe die mense die plek daar gebou gekry het soveel eeue terug, weet ek glad nie.

DSC09868

Ons is voorgekeer deur ‘n waardige ou Priester, wat ons streng meegedeel het dat die Monastery slegs deur mans besoek mag word. John is toe daar in, en ons twee bly toe in die curiogedeelte en kyk na al die klein ikone en goedjies wat te koop is. Wat ons sonde was weet ek glad nie, ons kon eintlik aan niks vat nie, behalwe vir die bak pienk swieties wat daar gestaan het. Ewe skielik het die waardige ou man met swaaiende lappe en vlerkmoue soos ‘n vlermuis daar aangvlieg gekom en ons twee daar uitgeboender. Ons skrik toe nogal, want ons het niks gedoen nie, behalwe dalk ‘n paar sagte Afrikaanse vloekwoorde oor sulke diskriminasie onder mekaar. Dit is immers ‘n gewyde plek. Ek sê toe vir Fief, kom ons eet sy swiets, want hy het ons klaar gejaag, meer kan hy nie doen nie. Toe vat ons elkeen ‘n paar van hierdie lekker pienk swieties en prop dit ons monde. Gelukkig kon ons dit in tissues uitspoeg, al was ek lus om dit op die ongeskikte ou vlermuis se vloer te spoeg.

En so het ons met Mirre kennis gemaak. Van kindsbeen af wou ek graag weet wat presies is Mirre waarvan die Bybel praat. Toe kon ek eerstehands sê, dit is harsagtig, bitter soos gal, ten spyte van die heerlike soet reuk, wat ons aan die Turkish Delight herinner het waaraan ons die hele vakansie daar gesmul het. En dit klou aan jou tande. Hierdie boksie bêre ek na tintig jaar jaar nog steeds, en dit het nog niks van die geur verloor nie.

Perched on a rocky peak, Stavrovouni means Mountain of the Cross. According to tradition; it was founded in the 4th century by the mother of Constantine the Great, Agia Eleni, who left a fragment of the Holy Cross at the monastery. The brotherhood is extremely devout, keeping vows as strict as those at Mount Athos in Greece.

“Smell is a potent wizard that transports you across thousands of miles and all the years you have lived. The odors of fruits waft me to my southern home, to my childhood frolics in the peach orchard. Other odors, instantaneous and fleeting, cause my heart to dilate joyously or contract with remembered grief. Even as I think of smells, my nose is full of scents that start awake sweet memories of summers gone and ripening fields far away.”

― Hellen Keller

Om Kreatief te Sleur

My dae word al lank verdeel in kategorieë. Huishoudelike sleur, kreatiewe sleur en kreatiewe werk. Oefening/rus/ontspan/uitstappies uitgesluit, dis doen ek tussenin soos nodig.

Huishoudelike sleur met al die mundane takies is nie net sleg nie, ek dink mos lekker stories en projekte uit agter die strykplank. En ek kry plesier uit netjiese stapeltjies gevoude wasgoed en ‘n sekere orde in hoe ek die wasgoed op die droograk hang. Elke ding het sy spesifieke plek en rigting op die droograk. Pedanties dalk ja, maar dit gee sin in my sleur.

Kreatiewe sleur orden ook my kop. Daardie sleurtakies wat nie vandag móét gedoen word nie. Websites se onderhoud, kyk na SEO ens. Die organisering van foto folders en musiek playlists. Die plesier om ‘n kas of laai wat pas uitgeskrop en reggepak is, hou lank, elke keer wat mens die orde sien.

Ek was lank buite aksie vir enige iets behalwe skadebeheer in die huis doen, maar kon darem admin en rekenaarwerk onder beheer hou.. Eers Die Knie, toe Covid en toe Die Seisoen. Normaalweg gaan ek elke jaar so einde winter in hierdie fase wat homself vandag aangemeld het – Die Groot Skoonmaak en Uitgooi. Ek doen elke dag net een kas of een laai totdat ek klaar is. Omdat ek van nature netjies is, is my kaste ooit deurmekaar nie, maar tog voel alles net skoner en ligter as ek klaar is.

Ek het met ‘n maklike een begin, die kas met skoonmaakmiddels, maar dan gaan dit so:

  • Kyk, Windolene! Dan maak ek gou al die spieëls onder skoon.
  • Kyk, Woodoc! Dan gaan doen ek gou die geelhout koffietafel en my ouma se kjees.
  • Kyk, Leather protecter! Dan gaan doen ek gou die leerbanke.

Maar genoeg nou! Gou tyd vir ‘n oefensessie voordat ek kom by die ding wat my die meeste plesier gee! Kreatiewe werk, kreatiewe skryfwerk. Ons kry sulke goeie resensies en terugvoer van lesers oor Oor en weer, dat ek gemotiveer is om aan te hou. Kliek op hierdie skakel om die e-boek by LAPA te koop.

Resensie in Rapport: https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/begeertes-van-die-gees-en-die-vlees-20210103

Bestel die papierboek hier by LAPA Uitgewers.

Koop op AMAZON, waar jy ook die eerste 10% gratis kan lees.

“The world is not to be put in order. The world is order. It is for us to put ourselves in unison with this order.”

― Henry Miller

Is Covid die nuwe Melaatsheid?

Melaatsheid het al so te sê uitgesterf omdat dit nou behandelbaar is, maar voorheen was daar inrigtings soos Westfort waar mense wat daaraan gely het, aangehou is.

“Die afsondering van melaatses het wêreldwyd tot laat in die twintigste eeu voortgeduur. In Suid-Afrika was die verwydering van melaatses uit die gemeenskap en hulle isolering wetlik verpligtend tot 1977. Hulle is dus inderdaad nie gehospitaliseer nie maar aangehou. Daar is na die melaatses in die inrigtings verwys as inmates” (aangehoudes of gevangenes). Net soos politieke gevangenis is aan die melaatses nommers toegeken.” Lees die volle artikel HIER.

En nou is daar Covid. Covid-19 – Die stil siekte. Die siekte waaroor almal praat, behalwe dié wat hom het. Dis besmetlik, en jy is nou self besmetlik, daarom bly jy maar stil. Jy vermy mense, lank nadat jy hulle kon aansteek, want jy voel soos ‘n uitgeworpene. Bietjie soos ek my voorstel ‘n melaatse gevoel het.

Covid-19 – Vir my was dit ‘n siekte van die sintuie. Die siekte wat jy kan voel, maar nie kan sien nie. Jy hoor hom in die hol, droë hoese wat uit jou longe skeur ja, maar jy sien hom nie. Of nee, jyself sien hom tóg. Jy sien hom in jou oë as jy in die spieël kyk soggens. Jy sien die oë van ‘n besmetlike mens. Want jy kan nou ander aansteek, jy kan nou ander se dood veroorsaak. Jyself hoor hom ook. Jy hoor hom in jou ore wat skielik ekstra sensitief is vir geluide en vir drukking. Jy ruik hom ook – jy ruik soms die rook wat niemand anders ruik nie. Jy ruik iets soos rooiaas wat drie dae in die son gelê het. Gelukkig is daar soms ook vanilla in die lug wat jy nie self spuit of mee bak nie, die reuk van varsgebakte koek wat niemand bak nie. Jy proe hom ook. Wanneer jou smaak terugkom, proe kos anders en jy eet skielik goed waaraan jy nooit jou mond gesit het nie: rou uie, gherkins en Marmite.

Die sesde sintuig, intuïsie is ook opgeskerp. Mens weet intuïtief jy moet wegbly van mense en jy doen dit ook, om hulle te beskerm. Self het ek nie omgegee dat mense weet ek was siek nie, dit is beter dat hulle weet om my te vermy.

Wat ek glad nie verstaan nie, is waarom daar so ‘n stigma kleef aan Covid. Mense wil nie erken dat hulle of hulle gesinslede dit het nie. Niemand mag weet nie. Daarom loop sommige van hierdie mense in die dorp rond, sodat niemand moet weet nie. Ander kruip weg, sodat niemand hulle sien of hoor nie. Hoe weet ek dit? Mense skryf vir my en sê dit vir my, vra raad.

As mense meer openlik daaroor is en erken dat hulle siek is, gaan minder mense by hulle aansteek en meer mense gaan waarskynlik hulp aanbied. Selfs net ‘n bietjie simpatie help, mens voel ongelooflik weerloos en emosionele bystand is net so nodig soos hulp met inkopies of iets anders. Die tyd van melaatse inrigtings is verby. Ons leef in ‘n eeu waar ons deur verantwoordelike optrede deur maskers te dra, sosiale afstand te hou en te saniteer, besmetting kan vermy. Doen die regte ding, jy sal self weet wat. Totdat entstof geredelik beskikbaar is, is ons uitgelewer aan mekaar.

Soos Alta Cloete sê: Beveg die stigma – moenie stilbly en geheim hou as jy Covid-19 kry nie. Dis ‘n siekte, nie ‘n skande nie. Elkeen wat swyg, versterk die stigma. En die stigma veroorsaak dat mense emosioneel ekstra swaarkry en ook dikwels te lank uitstel voor hul mediese hulp kry.

“Bad enough to be ill, but to feel compelled to deny the very thing that, in its worst and most active state, defines you is agony indeed.”

― Sally Brampton

Serendipity?

T: My voete soek seewater, soos in nóú!

J: Ek wil nie nou gaan nie.

T: Oukei! Sien jou netnou, ek gaan net bietjie op die klippe sit, met my voete in die water. Ek wil nóú seewater voel.

Stap gou af, dis net so 100 meter. Doen presies dit, pak ‘n paar klippies in ‘n stapel, laai my batterye en kyk na die vissies en skulpies. Voel die taai sout, ruik die kelp. Voel hoe die krag terugvloei in my lyf, deur die koel water, met my tone tussen gladde seegras en versigtig op die skerp klippe. Trap versigtig oor die groot klippe om nie te gly as dit dalk kantel nie. Stamp my toon teen ‘n rots. Neem foto’s. Sien ek is nou heeltemal alleen daar en stap terug. Tannies alleen teen skemer met ‘n foon is mos nou oral kwesbaar.

‘n Ou man neem foto’s van dieselfde sonsondergang as ek, en ek trek my masker op en wou vinnig verbystap om uit sy foto te beweeg, toe hy my voorkeer. Please help me, in gebroke Engels.

What do you need help with?

Please. My little niece is dying of cancer, and they expect that she won’t last the night. She wants to see the sun set over the sea for the last time. Please take a photo of me and my dog, but the sun must be in the picture.

Ek kon skaars sien om die foto’s vir hom te neem. Soutlugtrane brand meer as gewone trane, kom ek toe agter. Wat ‘n voorreg om daar te kon wees vir hom. Daar is so ‘n kort tydjie wat die son bokant die horison hang en nie alles verblind nie. Hy sou nooit regkom met ‘n selfie nie, want die hondjie moes ook in die foto. Langs die son.

It’s a bizarre but wonderful feeling, to arrive dead center of a target you didn’t even know you were aiming for.

-Lois McMaster Bujold

Ou Johannes

Ons het Johannes Dombo net as Ou Johannes geken. Die Ou was met ‘n hoofletter gesê en was ‘n teken van respek, hy was ‘n waardige oompie wat baie jare by my ouers gewerk het. Hierdie kleipot het hy vir my as trougeskenk van Venda af gebring in 1974, en het gesê dis simbolies dat ek altyd genoeg sal hê om iets in ‘n kleipot te bêre.

Hy was nie soos die ander arbeiders wat op die lande gewerk het nie. Ek weet glad nie wat die verskil was nie, want hy was ook nie eintlik bokant die ander aangestel nie. Hy het hom eenkant gehou en daar was nooit ‘n lawaai, bakleiery of drinkery soos by van die bure se werkershuise nie. Ek onthou hy het altyd ‘n lappie mielies naby sy huisie geplant en dit was skoongevee rondom. Later jare het hy nie meer gewerk nie, my ouers het maar net vir hom gesorg en is hy uiteindelik op ongeveer 85 terug Venda toe, waar hy wou gaan sterf, maar geleef het tot oor 100.

Dankie, Ou Johannes. My lewe is goed en ek het nog altyd meer as genoeg gehad om ietsie weg te sit in ‘n kleipot.

Sometimes I think I live in a gap between two worlds, one world that I have to wake up to, be adherent of the rules and live in a place that is dictated by others. A place I sometimes feel the fear of aging and dying before I have figured out what it is I am here to do.

That other world is sweet, fresh and misty, inviting adventure into the unknown, melding ancient wisdom with new discovery; the sunlight turning into moonlight and the spell of eternal life is never broken.

Perhaps in that gap I should repair the forgotten bridge from one side to the other, but truth be told, I don’t want to. I don’t want to because I don’t have the energy to fix what is broken within.

– Riitta Klint

2020 – 2021

It was the best of times, it was the worst of times. Charles Dickens het waarskynlik 2020 in gedagte gehad toe hy hierdie woorde geskryf het.

Ek het altyd 1992 as my Annus Horribilis beskou, en dit is waarskynlik steeds so. Sekerlik het 2020 sy eie uitdagings gehad, maar daar was balans en volop hoogtepunte vir my, meer as in ander jare. In 1992 was daar min balans. My twee tienerdogters se ondersteuning en volwassenheid staan wel uit as ‘n hoogtepunt.

Einde verlede jaar het ek reggesit om ons vliegkaartjies Amerika toe te bespreek, toe ek my dogter bel en vra of die datums pas, het sy gevra ons moet net eers wag dat haar sake in orde kom en sy seker is sy kan verlof kry. Dankie tog daarvoor, dit het ons baie moeite en verdriet gespaar, en as ons volgende keer gaan, werk dit beter uit, want sy verhuis na die area waarheen ons buitendien ‘n roadtrip wou doen. ‘n Bonus was ook dat die ander kinders onverwags kon kom kuier.

Net voor die lockdown het ek die voorreg gehad om my ma te gaan groet. Sy in Mei oorlede. Die moeilikste was om te sien hoe sy haar laaste weke alleen moes ly, sonder haar kinders se teenwoordigheid, al was van my susters naby. Sy is uitstekend versorg, maar hoe kan ‘n sterwende verstaan dat haar kinders skielik nie naby haar mag kom nie? Corona en Covid-19 was vir haar net woorde, sonder implikasies. Danksy tegnologie, was ek bevoorreg om haar begrafnis op Facebook Live te kon meemaak. Ek het deel gevoel van al die reëlings, WhatsApp het dit net alles soveel makliker gemaak.

Daar was absolute hoogtepunte en by my persoonlik ook laagtepunte, hartseer en blydskap. Alles was intens. Ek het hoog gevlieg en laag geswaai. En daar was dingetjies waarvoor mens nooit weer die geleentheid gaan kry nie.

Ek het hoog gevlieg en laag geswaai.

Die Hipnose kursus waaraan ek die afgelope drie jaar studeer het, het ek sukselvol voltooi. Cum laude. Ek kan nou ook CHyp agter my naam skryf. ICCHP is ‘n gerekende instansie en ek is ook geregtig om op die IHR International Hypnotherapist Register te registreer. Die eerste drie van ‘n reeks video’s wat ek beplan om mense te help om alledaagse uitdagings te oorkom, kry reeds goeie aftrek en ek het reeds versoeke vir privaatvideo’s gekry.

Twee van my direkte bure het babas gehad, vir wie ek ‘n instaan-ouma sou kon wees. Moes wees. Ek sou kon gaan handgee om die premmie te bad, of te help toe hy gesukkel het om melkies in te kry. Uit respek vir die ouers en om hulle en die baba te beskerm, moes ek my noodwendig weerhou, al was daar nie ‘n regte ouma naby nie.

‘n Hele klomp mense na aan my gaan nie saam met ons die nuwe jaar in nie. My ma, my vriend Addie, hartsvriendin van 45 jaar Elma, Gisela, my liewe swaer Piet, Christine Barkhuizen le-Roux, Kleinmonder Heston vir wie ek gehelp het om sy eie kombuisie in sy wendy in te rig, swaer Piet se skoonsus Riana Wiid wat ek ook geken het, my buurvrou Anette en ‘n paar ander mense.

Voordat ek my in die verdrietigheid inskryf, vir balans het LAPA Uitgewers hierdie jaar Oor en Weer uitgegee, wat ek saam met Analize Viljoen geskryf het. Dit was ‘n geweldige hoogtepunt vir my!

‘n Lastige knieligament het my oefenprogram gekniehalter. Letterlik. Voordat dit reg was, het Corona my in sy aaklige stekelrige kloutjies beetgekry en Covid laat my steeds les opsê. Maar daaroor het ek genoeg in hierdie twee blogs waarna ek skakel, geskryf. Dit gaan my minstens ‘n jaar neem om net weer te kom waar ek was, as ek hard en gereeld oefen. Gewewe dat die lastighede na Covid soos die hartkloppings ens nou pad vat.

Rof en gaterig, of spierwit en glad. Maar altyd in balans – soos die lewe self.

Dankie tog vir my tegniese vaardighede en my liefde vir lees! Boekemakranka het vlamgevat, en saam met Analize Viljoen het Boekemakranka baanbrekerswerk gedoen vir aanlynboekgesprekke en bekendstellings. Die inisiatief het begin toe boekbekendstellings deur die inperking geraak is. Dit was so gewild, dat ons nou voortgaan daarmee.

Whether it’s the best of times or the worst of times, it’s the only time we’ve got.

Art Buchwald

My vriend Etienne het een dag onder ‘n koelteboom in Rosebank oor ‘n koffietjie gesê: Tyd. Dis al wat ek van die lewe vra. Tyd om vry te kan wees om te doen wat ons nou hier doen. Genoeg tyd. Dis al.

Ek kla aanmekaar dat die tyd te vinnig verbygaan, maar as ek kyk wat ek die afgelope jaar gedoen het, is ek meer as tevrede. Daar was ons boek, Oor en Weer, die boekgesprekke en ook podcasts, bietjie dorpsake, meer kreatiewe skryfwerk, bietjie dit en baie dat. Toe ek hierdie lysie opdateer, toe dink ek, die vakansie wat ons hierdie jaar wou reël, het nie realiseer nie, weens omstandighede buite ons beheer. Tog het ek my tyd wyslik gebruik. Baie gelees, bietjie geskryf, baie gedink, bietjie geleer, min moeilikheid gemaak.

Dit was ‘n goeie jaar. Krismis kan maar kom. En 2021, ek is reg vir hom.

http://trisahugo.co.za

It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity, it was the season of light, it was the season of darkness, it was the spring of hope, it was the winter of despair.
Charles Dickens, A Tale of Two Cities

Lo-Co na drie maande

Daar is nou ‘n term vir iemand wat post-Covid lank sukkel met die vreemdste goed denkbaar – Lo-Co. Oftewel Long haul Covid. That’s me!

Eers was ek half skaam om te erken ek is nog nie 100% van die tyd my ou self nie. Toe lees ek al hoe meer dat daar baie ander mense is wat dieselfde ervaar. Die skrywer Helen Moffett beskryf dit beter as wat ek ooit so kon doen. So waarom skaam wees? Omdat dit so ‘n stil siekte is, dink mense jy is oukei as jy oor die ergste is. Niemand vra meer nie, behalwe die wat regtig omgee.

Siek is ek nie meer nie, maar ek het die vreemdste simptome. My krag is min, vreemd min. Dis nie asof ek meer daardie tipiese tamheid het nie, maar as die tamheid in die middel van niks slaan, sonder enige rede, dan sukkel ek om ‘n rolletjie toiletpapier om te ruil. En voor die tyd het yoga en paalfiksheid my fiks en sterk gehou. Dis nie asof ek ‘n swakkerige middeljarige was om mee te begin nie! Tog dink ek dis wat my gered het om nie so siek soos ander te word nie.

My temperatuur bly onder-normaal. Ek het in geen jare my temperatuur gemeet nie, dalk is ek maar net so koud-bloedig.

Die slaaploosheid is beter, daardie vreemde wakkerlê waar my brein soos roereier voel wat stadig omgeroer word, is nou hopelik net nog ‘n ding op die Af Dae. En dan, wanneer ek wel slaap, het ek hierdie vreemde nagmerries wat ek nog net met Covid ervaar het. Dis angswekkend, selfs gewonerige drome laat mens in geweldige angs wakker word, en dan droom jy verder, terwyl jy wakker is. Ek kry my dan op geen manier uit daardie droom gewhul nie, al staan ek op en gaan drink ‘n glas koue water. Dan bly die hartkloppings totdat daardie droom na wat voel soos ure, ophou.

Hartkloppings sonder rede het geleidelik minder geword, die borspyn ook. Dis nou nie meer noemenswaardig nie.

Dan is daar die pyn in my gebeentes wat nie weggaan nie. Partykeer is dit ‘n kol onder my een voet, dan weer my heupe. Vanaand is dit in my linkerdy. Gister was dit my een middelvinger, wat aanmekaar kramp getrek het, so ek kon nie eers vir Covid een wys nie… Dit voel letterlik soos migraine in my gebeentes. Loop is pynlik, ek kom regop soos ‘n oumens. Dit kom en gaan en dis totaal anders as gewone rumatiek wanneer ek te veel soetgoed eet. Ligamente trek styf asof dit seergekry het.

My brein pyn. Dis nie hoofpyn nie, dis nie migraine nie, dis my brein wat pyn.

My vel brand, dit voel papierdun en dit brand, soos kookwater-brand. ‘n Ou taamlik ernstige brandwond op my arm van omtrent vyf jaar terug voel of dit nou besig is om te herstel en nuwe vel nou gegroei het. So hipersensitief. Klere knyp, alles krap en brand en knyp. Mens voel na sagte, deurgewaste T-shirt materiaal wat jy net los om jou lyf wil draai.

Bloedkolletjies en rooi kolletjies verskyn en verdwyn oral. My tone bly geswel en rooierig.

Was jou hande en bly tuis!

Die oë, ai die oë. Dit water en dit brand en dit hou nie op nie. Die Vaseline wat op ‘n af dag oor my oogballe gesmeer is, laat my baie meer simpatiek teenoor werklike swaksiende mense voel. Eergister moes ek my foon se fonte yslik groot stel, anders kon ek niks sien nie. Ek loop ook heeldag en brilglase tevergeefs skoonmaak.

Het ek die oorpyn en dik keel genoem? Soms voel die ore ook toegeswel. Net soos die toegeswelde neus, sonder enige afskeiding.

Iets wat my gespaar is, is die neurologiese simptome wat sommige ander Lo-co’s ervaar, die vergeetagtigheid en sukkel om ‘n woord te vind. Dit doen ek nog my lewe lank, om te stotter en te sukkel om ‘n woord te vind, van nature… My geheue is my gespaar, ek onthou steeds meer detail van my kinders se lewe as hulle self! Daaroor is ek bitter dankbaar. My brein pyn, maar hy werk nog!

Al hierdie lastighede kom en gaan, dit slaan toe op ongerieflike tye en wanneer jy dit nie verwag nie. Daar is geen patroon, geen triggers nie. Maar statisties en in ander se oë is jy nou gesond, jy tel nou as “herstel”. Een goeie dag hoop ek om te besef: haai, ek het lanklaas ‘n Af Dag gehad.

En vandag? Vandag kon ek lekker oefen op my paal, sonder enige probleem, en ek kon my my pienk gewiggies gemaklik hanteer. Kort van asem, min van krag, maar ek kon!

Hier is twee skakels oor die onderwerp van mense wat ook vir maande lank simptome het.

https://www.buzzfeednews.com/article/nidhiprakash/covid-coronavirus-longterm-symptoms-future-of-vaccine

https://ewn.co.za/2020/10/22/haji-mohamed-dawjee-yes-i-m-talking-lo-co-again

“Although she was giddy with exhaustion, sleep was a lover who refused to be touched….”
― Janet Fitch, Paint it Black

Ses weke post Covid-19

Covid-19. Die stil siekte. Die siekte waaroor almal praat, behalwe die wat hom het. Dis besmetlik, en jy is nou self besmetlik, daarom bly jy maar stil. Jy vermy mense, lank nadat jy hulle kon aansteek, want jy voel hom nog in jou lyf. Die siekte wat jy kan voel, maar nie kan sien nie. Jy hoor hom in die hol, droë hoese wat uit jou longe skeur ja, maar jy sien hom nie.

Of nee, jyself sien hom tóg. Jy sien hom in jou oë as jy in die spieël kyk soggens. Jy het steeds ‘n tipe conjunctivitis waarvoor geen oogsalf of oogduppel help nie, heeltemal anders as enige iets anders ooit. Hy is net-net daar. Jy sien hom in jou brilglase wat jy aanmekaar tevergeefs skoonmaak, want die Vaseline is oor jou oogballe gesmeer, nie oor jou brilglase nie. Jy sien hom ook in die nuwe plooie wat jy bygekry het omdat jy gewig verloor het en die blou kringe om jou oë. Jy sien hom in jou een voet se tone wat soms heeldag bloedrooi bly.

Ek sien dit in die koorsblaar op my lip wat aanhou om te brand, al is hy nou skaars sigbaar. L-Lysine hou dit in toom, hy laat weet maar net vir my daar woel iets in my lyf wat reken hy is sterker as ek.

Jyself hoor hom ook. Jy hoor hom in jou ore wat skielik ekstra sensitief is vir geluide en vir drukking. As jy jou neus blaas, pyn jou ore. Jou neus blaas nie meer bloederig nie, alles is nou weer “reg”. Want jy is nou “gesond”, daarom kla jy nie meer nie.

Al jou eie sintuie is betrokke. Jy ruik hom ook – jy ruik soms nog die rook wat niemand anders ruik nie. Jy ruik iets soos rooiaas wat drie dae in die son gelê het. Gelukkig is daar soms ook vanilla in die lug wat jy nie self spuit of mee bak nie. Die lekkerste is dat aarbeie weer soos aarbeie smaak. My lyf crave aarbeie en gelukkig is dit nou seisoen. Kos smaak oor die algemeen weer soos kos, maar soms proe ek skielik nie sout nie, of ‘n gereg waaraan my man smul, proe totaal smaakloos ten spyte van die knoffel, gemmer, chillies en so aan. Gelukkig hou dit nou net kort rukkies so aan. Ek is nog steeds nie juis lus vir vleis nie en die oxtail wat ek more vir gaste wil kook laat my gril.

Die pyn is nie meer so erg nie, die gewrigspyne is nou net-net so dat jy dit voel as jy loop. Die pyn in jou sy voel jy net-net en jou keel is so dat sluk nie meer seer is nie, dit is soms net moeite om te sluk. Soos wat dit soms skielik moeite is om te praat. Jou brein wil, maar jou kakebeen wil nie. Daardie onhoudbare hoofpyne is gelukkig iets van die verlede.

Is die plekke wat brand en jeuk en ‘n knop hier en ‘n kolletjie daar verwant? Of is dit maar ‘n ‘seisoenale allergie? Wie sal weet?

Ek is een van die gelukkiges. My brein het bly werk, meestal. Ek is ook baas oor my emosies en het nooit depressief gevoel nie. Soms bietjie poor-little-me, maar dan eet ek ‘n lekker bak vol roomys met raw cacao nibs op. Siek mense mag roomys kry. Mos.

Ek was ook gelukkig met my longe. Ek het getrou my blaasoefeninge bly doen en my longe is skoon, en doodgewone Borstol help vir daai droë hoes, trust me on this one.

Die een ding wat my onderkry, is die moegheid. Ek sal opstaan en kans sien vir enige iets, en halfpad in ‘n projekkie om my kabels uit te sorteer, vou ek net. Dan kry ek nie my sjampoebottel se doppie af, of die yoghurt oop nie. Hierdie lamgatgeid is die moeilikste, omdat mens sukkel om jou dag te beplan. En wanneer kan ek weer eendag oefen?

Rus, het hulle gesê. Mens rus in jou malle maai in, maar jy kom nie uitgerus nie. Slaap? Wat ‘n vreemde besigheid. Die koorsdrome het nou plek gemaak vir die vreemdste nagmerries, as ek uiteindelik aan die slaap raak. Meditasie help niks as jy voel die binnekant van jou brein begin kriewel nie. Dan droom jy terwyl jy wakker is. Ander aande weer, vou jy tienuur en slaap regdeur tot na agt en bly slaperig voel totdat jy weer tienuur die aand dankbaar jou kop neerlê vir nog tien ure se slaap.

So ja, Corona is ‘n bliksem wat jou lyf infiltreer en op elke moontlike plek gaan nesskop. Maar in my lyf, in my lyf is ék die baas en ek wen altyd. Ek het nog altyd elke probleem op my rekenaar of elders in die huis gewen, weliswaar soms na ‘n hewige gesukkel, maar ek het nog altyd gewen.

Maar nou het ek myself lus vir roomys gepraat! En ek sien daar is hierdie keer Blueberry cheesecake geur…

The art of medicine consists of amusing the patient while nature cures the disease.”
― Voltaire

Vorige skrywe oor hoe ek Covid-19 beleef het.

Bye, Elma!

Met party vriendinne deel jy al jou lief en leed, jou geheime, al praat jy nie elke dag nie, praat julle asof julle mekaar netnou nog gesien het. En ‘n vriendskap hou lewenslank, al gebeur wat.

So ‘n vriendin was jy vir my, Elma. Ek praat maar direk met jou, want ek glo jy hoor my waar jy nou is.

Ons het in Mikado-Suid ontmoet, meer as 40 jaar gelede. Saam het ons kinders grootgemaak, al was ons self skaars meer as kinders. Ons het ons lief en leed gedeel, mekaar se geheime geken en bewaar – dekades lank. Ons het mekaar deur egskeidings bygestaan, dingetjies met familie deurgewerk. Daar was nuwe liefdes, nuwe lewensmaats. Op jou troudag met Lammie het ek die kleintjies opgepas, later jou swangerskappe beleef en na die babas kom kyk. Jou liefde vir kwekerye en tuine het ek gedeel en later jare het jy ook Johannesburg toe gery om na my kwekery te kom kyk. Ons het meer sigarette saam opgerook as wat ek kan tel.

Die dag toe jy my gebel het toe Lammie oorlede is was ‘n volmaanaand, ons was by die strand besig met ‘n volmaanpiekniek. Op dieselfde strand het ek saam met jou gestap en het jy my vertel van die uitdagings van jou lewe. Julle het by ons kom kuier en ek het die waarde van vriendskap oor dekades besef. Dit sou ook die laaste keer wees wat ek jou gesien het.

Ek gaan more luister na jou begrafnisdiens en daarna sal ek strand toe gaan en ‘n skulpie vir jou in die see gooi, en dankie sê vir ‘n vriendskap wat meer as 40 jaar geduur het.

Bye, Elma!

“In the sweetness of friendship let there be laughter, and sharing of pleasures. For in the dew of little things, does the heart find its morning and is refreshed.”
― Khalil Gibran, The Prophet

As helde val

Mense wat my ken, sal weet dat André P Brink vir baie jare my literêre held was. Voorin my kopie van ‘n Vurk in die pad, is hierdie kaartjie wat as boekmerk dien. Vir seker 20 jaar het ek gedink my lewe sal volmaak wees as ek hom tog net eendag kan ontmoet. Op 10 Maart 2006 het hierdie oomblik aangebreek. By die Woordfees het ek ‘n bespreking bygewoon, ‘n gesprek met Brink gelei deur dr Ampie Coetzee.

En daar hoor ek nie ‘n woord wat André Brink sê nie, ek sit my en vergryp aan die sjokolade en karamel wat uit Ampie Coetzee se mond drup. Mense se stemme klink verskillend vir verskillende mense, maar hierdie man se stem was net die mooiste wat ek nog ooit gehoor het.

En nou het daardie stem vandag stil geword.

“A voice cannot carry the tongue and the lips that gave it wings. Alone must it seek the ether. And alone and without his nest shall the eagle fly across the sun.”
― Khalil Gibran