Arbeid Adel!

Daar was vandag amper ‘n insident, toe iemand genoem het dat ‘n nederige taak deur ‘n wit vrou gedoen word, wat tradisioneel hier deur mans gedoen word. Die taak is een van daardie noodsaaklike dienste wat mense blitsvinnig op hulle perdjies spring as dit nié betyds gedoen word nie. Een van die dinge in Amerika en ook Engeland wat my getref het met ons reise en wat vir my mooi is daar, is dat daar glad nie neergesien word op nederige werk nie. Ons kan mos so uit die hoogte wees hier.

Calvin

Nog iets wat opvallend was – die waardigheid waarmee die mense die geringste van werk doen. Met trots en dis mooi so, want niks, maar niks wat jy doen is ondergeskik aan enige iets wat iemand anders doen nie. Skoonmakers, padwerkers, plekaanwysers, noem dit, mense doen dit met waardigheid en trots. Daar is huiswerkers en tuinmakers met meer waardigheid as ek.  Werk hard, werk waardig. Al dink jy ander kyk neer daarop, die probleem is die ou wat uit sy hoogte kyk, dat hy nie meer die mens agter die besem raaksien nie. Ek weet hoe dit is, mense is gedurig verstom dat ons self ons gastehuis skoonmaak en ek self was en stryk. Hulle dink selfs ek maak ‘n grap. Waarom tog?

Ek het eenmaal geskryf:

Beroep: Skoonmaker
Beroep: Bemarkingsbestuurder
Beroep: Wasvrou
Beroep: Besigheidsvrou
Beroep: Besigheidsanalis
Beroep: Admin
Beroep: IT
Beroep: Skrywer
Beroep: Huisvrou

Mens moet mos soms jou beroep om die onmoontlikste vorms invul, waar dit eintlik totaal irrelevant is, dan het ek baie pret om sommer enige iets onvanpas in te vul. Hoewel daar eintlik ‘n tikkie erns ook by is, want wat is nou eintlik my beroep? So ‘n tikkie van al bogenoemde. Selfs my beste vriende sukkel daarmee, hulle neem nie my werk ernstig op nie. Waarskynlik my eie skuld, omdat ek my werk geniet en die lewe vir my lekker is. Soms sukkel ek dan self om te onderskei tussen wat werk is en wat nie.

Dan is daar ook ‘n ander sy daaraan. Deel van my werk vir ons vakansie-akkommodasie wat ons bedryf, behels die skoonmaak van die woonstelle, beddegoed was en stryk en storte skrop. Ek weet dit is ‘n nederige werk, ek het immers al kennis gemaak met vlekke van elke soort koekiekrummel, chippies en ook elke soort liggaamsvloeistof/uitskeiding wat daar is. Ek het juis vanoggend daaraan gedink toe ek bloederige vlekke met blouseep uitgevryf het, dat ‘n Vriendin my een dag grappenderwys die Queen van kolle genoem het, omdat ek alles weet van vlekke en vetterige handjies op beddegoed.

Ek kry dikwels dat mense my bejammer oor die nederigheid van die werk en dis glad nie nodig nie, dis maar net deel van my dag. As ek stryk, is dit omdat dit my keuse is, dis lekker dinktyd. As mens ‘n klomp paslakens uit die droër vou en bewustelik aandag gee aan die skoonheid van die fyn, fyn kreukeltjies van die katoenpercale en die hoeke met respek benader, raak die vou daarvan in mooi reghoekige pakkies, meditatief. En stryk ‘n plesier.

Baie jare gelede het ek altyd die huishulpe bewonder, wat laatmiddag langbeen onder die bome op die sypaadjies met hulle vriendinne gesit het en die mooiste borduurwerk op wit katoenlappe gedoen het. Rustig en vol vrede, sodat hulle die apartheidstelsel met ‘n verstommende gelatenheid aanvaar het.

Ek verstaan nóú eers.

On Work – Kahlil Gibran

You work that you may keep pace with the earth and the soul of the earth.
For to be idle is to become a stranger unto the seasons,
and to step out of life’s procession, that marches in majesty and proud submission towards the infinite.

When you work you are a flute through whose heart the whispering of the hours turns to music.
Which of you would be a reed, dumb and silent, when all else sings together in unison?

Always you have been told that work is a curse and labour a misfortune.
But I say to you that when you work you fulfil a part of earth’s furthest dream, assigned to you when that dream was born,
And in keeping yourself with labour you are in truth loving life,
And to love life through labour is to be intimate with life’s inmost secret.

But if you in your pain call birth an affliction and the support of the flesh a curse written upon your brow, then I answer that naught but the sweat of your brow shall wash away that which is written.

You have been told also that life is darkness, and in your weariness you echo what was said by the weary.
And I say that life is indeed darkness save when there is urge,
And all urge is blind save when there is knowledge,
And all knowledge is vain save when there is work,
And all work is empty save when there is love;
And when you work with love you bind yourself to yourself, and to one another, and to God.

And what is it to work with love?
It is to weave the cloth with threads drawn from your heart,
even as if your beloved were to wear that cloth.
It is to build a house with affection,
even as if your beloved were to dwell in that house.
It is to sow seeds with tenderness and reap the harvest with joy,
even as if your beloved were to eat the fruit.
It is to charge all things you fashion with a breath of your own spirit,
And to know that all the blessed dead
are standing about you and watching.

Often have I heard you say, as if speaking in sleep, “He who works in marble, and finds the shape of his own soul in the stone, is nobler than he who ploughs the soil.
And he who seizes the rainbow to lay it on a cloth in the likeness of man, is more than he who makes the sandals for our feet.”
But I say, not in sleep but in the overwakefulness of noontide, that the wind speaks not more sweetly to the giant oaks than to the least of all the blades of grass;
And he alone is great who turns the voice of the wind into a song made sweeter by his own loving.

Work is love made visible.
And if you cannot work with love but only with distaste, it is better that you should leave your work and sit at the gate of the temple and take alms of those who work with joy.
For if you bake bread with indifference, you bake a bitter bread that feeds but half man’s hunger.
And if you grudge the crushing of the grapes, your grudge distils a poison in the wine.
And if you sing though as angels, and love not the singing, you muffle man’s ears to the voices of the day and the voices of the night.

 

 

Advertisements

Tot my verbasing, #metoo!

Toe die hele #metoo ding begin het, het ek gedink dankie tog, seksuele molestering is iets wat my oor die jare gespaar is. Mettertyd het insidente by my opgekom, wat ek vir soveel jaar alleen gedra het, want wie sou my nou glo?

Toe my neef my een skoolvakansie die aand toe almal al slaap Die Groot Geheim wys wat hy my die hele dag van vertel het, het ek my alie afgeskrik vir die enorme ding wat hy vir my aanbied, soos ‘n gawe. Daardie erekte penis was baie ver verwyderd van die nefies se blouwit wurmpies met die tuitkoppies wat ek as kind gesin het. Ek het onder sy hande uit kamer toe gevlug, by my niggie in die bed geklim en my aan die slaap gehuil en my tannie die volgende dag gesê ek wil nie langer kuier nie, ek wil huis toe. Nie sy of my ma het gevra wat dan fout is nie.

Ek was nog onskuldig daardie jare, maar my onskuld is op 17 taamlik hardhandig, met die nodige geweld langs ‘n dam van my ontneem met wat vandag as “date rape” bekend staan. Deur ‘n man wat met my wou trou. Nogal.

So trou ek toe te gou met ‘n goeie man, maar die verkeerde man vir my, bloot omdat ek so vol oersondeskuld is en dink wie anders sal my nou ooit wil hê?

Ek was van skuld en sonde aanmekaargesit, maar ek het met niemand daaroor gepraat nie.

Vir 42 jaar het ek dit so onderdruk, dat ek vandag die eerste keer onthou het dat ek my lisensie vir die vierde keer gedruip het, sonder enige fout soos die vorige drie keer. My enigste fout was dat ek vir die reus van ‘n toetsbeampte met sy rooi hare gesê het om sy hand van my been af te haal. So ‘n growwe, sproeterige hand. Ons het nie eers klaar gemaak nie, is terug kantoor toe waar ek net gesê is ek het nie geslaag nie. Wie sou my glo? Ek het mos gesoek daarvoor, met my kort rokkie! My woord teen syne. Ek was so skaam, ek het nie eers vir my man daarvan gesê nie.

Twee jaar later was daar een van my destydse man se kollegas, wat my tydig en ontydig probeer vasdruk het. Vir hom het ek een goeie dag aan sy skouer gebyt toe hy sy hand met geweld onder my klere wou in, dat die potblou tandmerke vir weke daar gesit het. En hy was woedend vir mý, hoe gaan hy dit aan sy vrou verduidelik? Sy was so ‘n lieflike vrou. Die einste Ernest kon net nie die woord nee verstaan nie en het vir my gesê, as jy nie wil nie, gaan ek nog selfmoord pleeg, en dit gaan jou skuld wees. Een goeie dag het hy toe ook ‘n fatale hoeveelheid pille met ‘n bottel Fanta orange afgesluk. Ek het nooit weer daarna Fanta orange oor my lippe gehad nie.

Dan was daar die werksonderhoud, waar die bestuurder van ‘n onafhanklike radiostasie in Johannesburg, sy gulp oopgemaak het en die korste, dikste penis wat ek ooit gesien het, uitgehaal het. Ek het my verstaar aan die vreemde nommer, met so ‘n stomp punt.

Oor die jare het dit makliker geword om insidente te hanteer, soos ‘n man wat in my winkel inloop, om die toonbank stap en my daar vasdruk en bevoel.

Hierdie is net ‘n paar insidente wat uitstaan, wat ek mettertyd weer onthou het. Ek het dit vergeet, begrawe en onderdruk. Want wie sou jou daardie tyd glo? Ek wonder tog, ek het ‘n besonder goeie geheue en ek onthou baie detail, waarom ek die goed so lank onderdruk het en so skaam was daaroor? Die wete dat ek vir sleg uitgekryt sou word. My woord teen syne. Gesoek daarvoor, aanleiding gegee. Dis hoe dinge daardie jare hanteer is.

So ja, #metoo. Maar ek kyk nou daarna op ‘n afstand, ek dink daaraan dat hulle net aan my vel en vlees gevat het, nie aan my menswees, my psige nie, want dit het uiteindelik nie my menswees geskaad nie. Aan my menssyn het hulle nie geraak nie. Ek is nie ‘n slagoffer nie. Ja, #metoo, maar ek is nie ‘n slagoffer nie.

En Sondag skryf Sonja Loots: “En daarom is dit óók verskriklik dat Suid-Afrikaners steeds onbereid en onkapabel is om te praat oor die alomteenwoordige, klein én groot, ooglopende én subtiele, internasionale én plaaslike verskyningsvorme van patriargale, chauvinistiese houdings wat alles saam skering en inslag vorm van ‘n samelewing waar mans ‘n skrikbewind voer; en waar vroue nie naastenby woedend genoeg is daaroor nie.”

Nee. Genoeg is nou genoeg. As ons geslag nie begin praat nie, dan baklei volgende geslagte steeds onnodig daaroor.

So often survivors have had their experiences denied, trivialized, or distorted. Writing is an important avenue for healing because it gives you the opportunity to define your own reality. You can say: This did happen to me. It was that bad. It was the fault & responsibility of the adult. I was—and am—innocent.”

The Courage to Heal by Ellen Bass & Laura Davis

Ons is Alles – Alteïsme

Mense wil alewig weet waarin/waaraan ons glo. My Christenvriende dink ek is ‘n Ateïs, en omgekeerd. Die wat weet ek is nie Ateïs óf Christen nie, wil my dadelik weer klassifiseer as iemand wat sommer in spoke en conspiracies glo. Op ‘n groep elders, waar dominees en ateïste saamgesels, het ek verskil van die definisie waaruit die groep bestaan. Kortliks het die ou gesê: Gelowiges, Ateïste, Agnostici en Post-teïste. Ek het gesê hy kan nog ‘n groep byvoeg, vir die mense wat glo aan ‘n goddelikheid, maar nie in God as entiteit nie. Ek het toe ‘n naam daaraan gekoppel, Alteïs, en in Engels Alltheism. (My eie woord, daar bestaan nie elders ‘n definisie daarvan nie.)

Vir myself is ‘n godsbegrip ons globale menswees, in interaksie met alles in en om ons, die natuur, plant en dier. Daar was ‘n interessante lesing by die 11e Wêreldkongres van die Theosophical Society deur Krista Umbjarv van Estonia, oor die moeilike pad na selfontwikkeling. One of the most difficult things on the path, is to unlearn.” Hoe waar is dit nie? Dat ons eers alle idees, teorieë en konsepte wat ons met die jare aanvaar het as die waarheid, wat soms aan ons opgedring en afgedwing is in ons vormingsjare, moet aflê, om as’t ware met ‘n skoon lei te begin. Dan eers kan spirituele ontwikkeling vorder. Haar slotwoorde soos deur Helena Petrovna Blavatsky was baie interessant:

“All human beings seek happiness and try to avoid suffering. The question is just how we define it, be it consciously or unconsciously. No spiritual progress at all, is possible except by and through the bulk of Humanity. It is only when the whole of Humanity has attained happiness that the individual can hope to become permanently happy — for the individual is an inseparable part of the Whole.”

Ek glo tog immers ek is deel van Alles, so dit maak sin dat ek nie iets kan wees wat die geheel nie is nie.

Ek glo aan ‘n Universele Bewussyn waarvan ons almal klein fragmentjies is. (Ander mense noem dit God, maar die woord “God” het vir my te veel konnotasies van ‘n messias-figuur, ek glo eerder in Alles.) Ek sien dit nie as ‘n entiteit nie, maar soos die oseaan. Ons is die druppels water wat spat as ‘n golf slaan. Elke druppel bevat volledig alle elemente van die groter entiteit, en word maklik weer deel van die geheel. Ons is die oseaan, ons is Alles. Dit is vir my die samevatting van alles wat is, ons ook. Vir myself is ‘n godsbegrip van Alles ons globale menswees, in interaksie met alles in en om ons. So maak dit dan vir my ook sin dat ons nie iets kan wees wat die groter geheel, nie is nie. Vir onsself om gelukkig en tevrede te wees, moet ons dus ook moeite doen om ander om ons, gelukkig en tevrede te hou. Natuurlik kan een persoon nie die wêreld as geheel red nie, maar elkeen van ons kan in ons eie klein kringetjies invloed hê.

Dit is ‘n idealistiese siening om te dink dit kan iets in die groter prentjie van ons toekoms wat betref mens, natuur, plant en dier verander, maar dan is die resultate van die geskiedenis tot dusver nou ook nie iets waarop ons juis wil voortbou nie, of hoe?

“No man is an island, entire of itself; every man is a piece of the continent, a part of the main. If a clod be washed away by the sea, Europe is the less, as well as if a promontory were, as well as if a manor of thy friend’s or of thine own were: any man’s death diminishes me, because I am involved in mankind, and therefore never send to know for whom the bells tolls; it tolls for thee.”
John Donne, No man is an island – A selection from the prose

Esmerelda en my haarkapper se swembad

Daar is seker nie ‘n beter tyd vir biegstories as enige ander tyd nie, maar sedert gister se hofuitspraak oor die wettiging van dagga vir privaatgebruik, is daar soveel stories daaroor, dat nog ‘n skandelikheid of twee seker in orde is.

Voorheen het ek al geskryf oor tronkbendes en naïewe vroutjies toe ek die eerste keer as jonggetroude kennis gemaak het met dagga, maar biegstories het mos ‘n bietjie meer van ‘n skandelike klank.

Noudat ek ouer is, is ek glad nie meer skaam oor enige iets nie, so as die kleinkinders ‘n probleem het, moet hulle nou maar net daaroor kom.

EsmereldaOntmoet Esmerelda. By die RGN was ons ‘n klomp mal sielkundiges en navorsers, waar ons baie pret saam gehad het. Een kollega, Nigel, was ‘n alleenloper. Hy het vir Esmerelda gekweek en ons het haar grootword, groei en vordering met belangstelling dopgehou, met beloftes van deel in die vrug van haar groei.

Uiteindelik het die dag aangebreek en is drie van ons vroeg by die werk weg, waar Nigel ons ingelei het in die geheimenisse van die bak van koekies en die rol en rook van ‘n zol. Dit was ‘n heerlike ervaring, maar ek was verbaas omdat dit my nie soos ‘n druggie laat voel het nie. Ongelukkig het ek net ‘n foto van Ersmerelda self, en nie van ons vier nie…

Die ander ervaring was ‘n bietjie swakker beplan en minder wetenskaplik uitgevoer. Dit was ‘n paar jaar later, toe ek ses Gold Crest boompies by my jong haarkapper gaan aflewer het, op pad huis toe van ons kwekery af. Sy gooi toe wyn en sê ons laai later die boompies af. Haar broer en sy vriend en vriendin was ook daar en die paartie daar om haar swembad raak toe lekker, toe sy vertel van die daggaplante wat die tuinier die dag uitgetrek het. Ons het almal saamgestem dat dit mors sou wees om dit met die tuinvullis te laat wegry, want dit was ryp en gedroog in die son. Die broer was baie behendig en het Rizla’s uit sy sak gehaal vir die rollery. Nou weet ek nie of dit die wyn of die gerokery was nie, maar toe ons almal op ‘n stadium amper  in die swembad beland, onthou ek net ek het geskree: Nee, my rok, ek kan nie nat by die huis aankom nie… Nou trek hom uit, het almal gejil. Kan julle glo, al waaraan ek gedink het toe ek my rok uitpluk, was dat ek ten minste ‘n mooi bypassende ligblou stelletjie onderklere aangehad het. Asof iemand omgegee het!

Nou ja. Goeie betrekkinge met jou kollegas is uiters belangrik, het ek met Esmerelda gereken. En besigheid is besigheid, ses Gold Crest boompies is ses Gold Crest boompies. Nè?

 

Ek is skatryk!

Deesdae voel ek skatryk, en word steeds daagliks verryk. Gister was ek net skielik intens bewus van watse voorreg dit is om bewustelik te kan lewe, en bloot deur waarneming en meelewing, jou eie leefwêreld te kan verruim.

Daar was ‘n tyd wat ek geestelik verryk gevoel het deur teater. Teaterproduksies in Pretoria en Johannesburg was toeganklik en bekostigbaar, die kinders is saamgesleep en ek het gevoel ek is ‘n verantwoordelike ouer om hulle hieraan bloot te stel. My flieksmaak  het ontwikkel saam met die ontstaan van die Nouveau-teaters in Johannesburg en ek het elke enkele nuwe een gaan kyk.

Later jare was ons bevoorreg om meer te kon reis. As ons reis, beleef ons so baie. Alles is vreemd. Tog is alles op ‘n manier so bekend as jy uiteindelik op ‘n plek staan wat voorheen net ‘n prentjie op die internet of ‘n beskrywing in ‘n boek was, dat mens baie klein voel as jy dink aan jou eie spikkeltjie in die grote Universe. Hoe onbenullig jyself eintlik is. Daar is wêrelde buite jouself wat aanhou draai, terwyl ons elkeen op ons eie klein eilandjie bly woon. Dis op my eilandjie wat ek kyk en lees en leer, wil weet van dinge. Dan die oomblik wat jy dit beleef, dit waarvan jy voorheen gelees het. Dit werk ook andersom, as jy iets in ‘n boek of op TV raaksien waar jy was, dan beleef jy ‘n oomblik waar wêrelde bymekaarkom.

Maar altyd, sedert my kinderjare tot nou, was die goue draad deur alles, boeke. Met tegnologie se ontwikkeling het ander inligtingsbronne en die internet bygekom, maar dis deur lees op enige medium wat my wêreld verruim en verryk word.

Daar sal altyd iewers, iets of iemand wees wat jou inspireer tot meer, wat jou laat ontwaak en ontwikkel in die beste weergawe van jouself en dis eers dán dat jy besef hoe diep was jou slaap. Dan eers is jy reg om ryk te word.

Ek het voorheen geskryf van daardie oomblik wat jy aanklank vind by iets of iemand, dit laat mos jou hele lyf in ekstatiese verrukking, dat jy één voel met die lewe en die Universe. Namate ons ouer word gebeur dit nou al hoe meer dat ons emosioneel geraak word deur iets wat ons beleef. En om dit te beleef, om een te word met die emosie en die Déjà vu. Dan voel jy vir een oomblik, jy ken jouself, jy is jouself, jy behoort. Jy is een met alles.

Om hierdie gevoel te beleef kry ook ‘n dieper dimensie as jy dit kan deel, as daar iemand na aan jou is met wie jy jou ervarings kan deel, wat aanklank vind by dieselfde plekke, boeke en flieks. Dit gee net soveel meer sin aan alles as jy dit kan deel. Deesdae is ek intens bewus van die voorreg om ‘n lewensmaat te kan hê, wat dit wat vir my belangrik is, soms saam met my te beleef, maar altyd daar is om dit mee te deel.

A generation after Kafka wrote to his best friend that “a book must be the axe for the frozen sea inside us,” 28-year-old Anaïs Nin writes in December of 1931:

“You live like this, sheltered, in a delicate world, and you believe you are living. Then you read a book (Lady Chatterley, for instance), or you take a trip, or you talk with [someone], and you discover that you are not living, that you are hibernating. The symptoms of hibernating are easily detectable: first, restlessness. The second symptom (when hibernating becomes dangerous and might degenerate into death): absence of pleasure. That is all. It appears like an innocuous illness. Monotony, boredom, death. Millions live like this (or die like this) without knowing it. They work in offices. They drive a car. They picnic with their families. They raise children. And then some shock treatment takes place, a person, a book, a song, and it awakens them and saves them from death.”

 

 

As Barbie jou rolmodel is

“Barbie was een van my rolmodelle …” Die nou ‘n vrou van Johannesburg wat ‘n weelderige lewe lei en 1 000 paar skoene besit, baie trots dat dit netjies georden volgens kleur is. Sy maak afsprake met haar man om gehaltetyd deur te bring. Kry vir jou, my pop, kry jou lewe vir jou…

Dan het ek veel eerder respek vir Dolly Parton wat sing: “I’m just a backwoods Barbie in a push-up bra and heels. I might look artificial, but where it counts I’m real.” Daar word vertel sy het die dorp se prostituut met haar bottelblonde hare en kunsmatige glans bewonder en besluit sy wil ook so lyk. Ek het net vanoggend weer na Clark Gable gekyk en gedink hoe het hy as Rhett Butler Belle Watling se goue hart raakgesien.

Daar is iets wat my al die hele week pla en hierdie is dalk ‘n goeie plek om dit van my hart af te kry. Ons dorp het onlangs tydens ‘n verwoestende storm meer as 40 mense dakloos gehad, hulle huise het met al hulle besittings uitgebrand. ‘n Groepie vroue het eenvoudig saam met ons plaaslike raadslid (dit is nie eers in sy wyk nie!) ingeklim en begin sorg. Die mense is in die nag half verkluim met net die klere aan hulle lywe in die Gemeenskapsaal geherberg. Ons plaaslike Spar het vroeg-vroeg groot potte sop begin kook, maar daarna? Daarna het ‘n paar mense eenvoudig begin reël en kook en insamel en aanry en uitdeel. Totdat hulle nuwe strukture weer gebou is en daar genoeg was om weer hulle huishoudings aan die gang te kry en elke kind weer skoolklere, skryfbehoeftes en ‘n skoolsak het. Tussenin is een vrou se beste vriend oorlede, maar wat het die vrou gedoen? Genoeg begrafniskos gemaak dat die weerlose mense ook elkeen ‘n bord kon kry. Self het ek ‘n klein rol gespeel, maar ek moes ook opdaag vir die foto en berig in ons plaaslike koerant. Angels is ons genoem! Nogal.

Hierdie is wat ek die dag van die foto vir iemand per WhatsApp geskryf het: Ek kyk ons spulletjie vandag so, elkeen verinneweer op ‘n ander manier, een is vol hondehare, ek kom gesweet en gehawend na oefenklas aangejaag, een is daar met uitgerafelde skoene, een het ‘n kopdoek oor ‘n ongewaste kop, elkeen het net gelos waarmee hy besig was, gou kom cheeze vir die foto en weer aangegaan met hulle dag, en die absolute laaste ding waaroor enige een bekommerd was, was voorkoms en grimering. En dan kyk jy die verskil wat die klomp verkeerdeveerhoenders gemaak het. Julle, met hierdie klomp gaan ek enige dag oorlog toe. Enige dag. Daar was anonieme skenkers, anonieme helpers, maar wat hierdie handjievol mense reggekry het, is eenvoudig ongelooflik. Never judge a book by its cover. Ever.

Natuurlik was daar ook kritiek, oor “hulle” volgende week weer als afbrand. Dis ons eie mense hier en die vyand daar. Reg geraai, dit het gekom van die styweliptannies met die mooi haartjies en die rooi lippies. Dié wat die kerk se banke blink sit. Maar in die geheel gesien is ek bitterlik trots op hoe mense in ons gemeenskap saamgestaan het en brûe gebou en vriendskappe gesmee is, hoe daar uit ‘n tragedie ook waardevolle lesse geleer is.

“Actions are the first tragedy in life, words are the second. Words are perhaps the worst. Words are merciless. . .”
Oscar Wilde

Oor fobies en vreeslikhede

Mense wat my ken, weet van my fobie oor die W-woord. Dis so erg, ek wil dit nie eers uitskryf nie.

In my jonger jare het ek ‘n aaklige ervaring gehad, ons het gekamp by ‘n baie groot familiesaamtrek en die karavaantent waar ons geslaap het, het op ‘n pragtige grasperk gestaan. Toe ek die oggend wakker word van ‘n krieweling op my maag en ek so kyk, sit daar mooi ‘n graswurm op my maag, en twee op Anria se voorkoppie (sy was ‘n baba). Toe ek weer van my histerie bykom, sit ek met ‘n beker skoon brandewyn wat die ooms aandra, net in ‘n panty buite die tent, pens en pootjies bo-op ‘n kampstoel.

By ons kwekery het ek weer op ‘n dag vir ‘n seuntjie ‘n mooi insek op ‘n plant uitgewys, maar hy sien toe ‘n groot vet wurm daar naby raak. Toe ek skrik vir die ding so naby, sê die ma mooi vir die kind: The aunty is scared of worms, chase her with it… Kyk, ek is bekend dat ek kalm bly in tye van trauma en kan voorvat en reël en organiseer, maar toe die klein snuiter ewe gehoorsaam die wurm gryp en na my toe mik, toe hardloop ek vir my blindweg met my voorkop teen ‘n paal vas. Lights out. Ek het ‘n mooi netjiese snytjie op my wenkbrou gehad en ‘n bloedsak vir ‘n oog – vir weke het dit daar gesit, in alle skakerings van pers en groen en swart. My arme man. Mense het dit probeer miskyk agter die sonbril wat ek nooit andersins gedra het nie, en onderlangs na sy kneukels geloer. Selfs ons heel beste vriend het my nie geglo nie, en toe ek een goeie dag sê dit pla my dat hy dit van sy vriend kan dink, het hy gesê, yea right. Dit pla my steeds, 20 jaar later.

Daar was ander insidente ook, maar hierdie twee grotes bly by my.

Nou het ek gisteraand twee nagmerries gehad, van wurms. In beide drome het hulle krioel oor my arms, in die een selfs vasgekleef. Ek het elke keer geskree vir hulp, maar niemand het my ernstig opgeneem nie. Die verklaring daarvan is oor die algemeen: To dream that the worm is crawling on your body indicates that you feel someone around you is taking advantage of you and feeding off your kind heartedness.

Ek het dadelik gevoel dan is die betekenis seker dat ek voel asof die héle wêreld my leegsuig (die groot getalle wurms) en dat ek magteloos daarteen staan en misbruik voel, maar ek het bietjie oë toegemaak en gemediteer daaroor. Ek het gewonder oor die ironie dat dit nie grillerig was nie, ek het in al twee drome geskrik bloot omdat dit skielik was, maar dit het my glad nie vreesagtig  en angsbevange laat voel soos wat ‘n enkele nommer my in werklikheid laat voel nie. Dit was doodgewoon, kyk hoe sit hier duisende van die goed op my arms. Dit het agterna gevoel of dit ‘n soort skoonmaakdroom was. Ek laat nie meer vir my misbruik nie, op geen vlak nie. Klaar.

(Geen foto by hierdie blog nie, om voor die hand liggende redes.)

“I must not fear. Fear is the mind-killer. Fear is the little-death that brings total obliteration. I will face my fear. I will permit it to pass over me and through me. And when it has gone past I will turn the inner eye to see its path. Where the fear has gone there will be nothing. Only I will remain.”
Frank Herbert, Dune

ʼn Sussie vir Simone

Bitterbessie-dagbreek
bitterbessie-son
’n spieël het gebreek
tussen my en hom

Ingrid vryf met haar duim oor die saggevatte sakdoek. Sy kyk deur die venster, sonder om die grysheid van die see raak te sien, die mistige sout lug laat die vensters so vinnig aanpak. Die lug is grou en slierte reën maak strepe teen die venster. Sy kruis haar arms en vryf oor die hoendervel op haar bo-arms. André se nuutste brief het haar dieper getref as die bakleiery toe hy die laaste keer daar was. Sy was so opgewonde toe sy die bekende handskrif op die blou koevert sien, dat sy skaars die koevert kon oopkry. Hy sou soos altyd intens jammer wees omdat hy geïrriteerd reageer het en haar oor en oor verseker van sy liefde. Dit was ʼn besonder dun koevert, sy was amper te bang om dit oop te maak. Daar was toe net ʼn enkele velletjie van die dun tikpapier, en ook ʼn posorder vir R5. Haar vingers het gebewe toe sy die papier oopvou.

Liefste Kokon-myne,

Dis met groot spyt, maar tog ook ʼn mate van verligting, wat ek gelees het van ons moesiemeisietjie wat nóg ʼn maand nie gebeur het nie. Hierdie konflik kry my onder, ek wil ons liefde laat voortleef in ons meisietjie, tog kan ek nie dink om van Anton weg te gaan nie.

Ek is besig om vir jou ʼn lang, lang brief te skryf, maar moes dringend hierdie by jou kry. Estelle was baie omgekrap omdat ek een van die stel sakdoeke waarop sy my voorletters laat borduur het, “verlê” het.

Ai, my klein vleeslike vuur, my allerliefste kokon, ek dink aan ʼn verlate strand, om poedelkaal saam met jou te swem, en daarna onder die warm son by en ín mekaar te gaan lê.

Alles hierdie is in die lang brief waarmee ek besig is, maar intussen wil ek vra dat jy dringend vir my die sakdoek sal terugpos. Ek het vir Estelle gesê iemand by die werk se neus het gebloei en ek het my sakdoek aangebied en sy het dit saamgeneem om te was. Die posorder is om vir jou ʼn wit bikini te koop vir ons verlate strandjie, of ʼn geel rok, soos die son.

Later, liefste.

Altyd joune.

André is altyd so presies op sy klere, sy sakdoek altyd skoon en gestryk. Elke keer as hulle opmaak na ʼn hewige rusie, vee hy haar trane met sy sakdoek af en hierdie een het van die kassie langs haar enkelbed geval, waar hulle saam op haar knoppiesmatras gelê en rook het. Kaal, vermoeid en vervuld, was daar weer vrede na die rusie van vroeër.

Ingrid vryf met haar duim oor die riffies van die letters APB, gevorm deur die fyn, blinkerige blou borduurgare op die sakdoek. Die kontras van haar slordige rooi naels met die blou op die wit sakdoek lyk nogal mooi, mymer sy. Estelle het so alles van André, tog waardeer hulle mekaar nie, deel hulle nie hulle diepste geheime nie. Die gedagte aan sy “geheime” diep in haar, laat haar oë blink word van hartseer. Enige gewone liefdesverhaal sou dit diep poele van verdriet noem, maar hulle liefde is só anders, hulle is so rég vir mekaar, asof hulle mekaar net herken het uit vorige lewens en net aangegaan het waar hulle verhaal voorheen opgehou het. Maar nou is daar Estelle.

Daar kom ʼn wildheid in haar oë as sy dink aan André by Estelle, besig met die gewone goedjies in ʼn huishouding, hoe hy vir Anton opstaan in die nag. Die gedagte dat hy weer agter Estelle se slaapwarm lyf gaan inklim as Anton weer slaap, laat haar haar hare vasgryp en sy skree ten hemele. Sy dink aan hoe André, gou op sy perdjie maar tog altyd die een wat konflik vermy, aan haar hierdie wonderlike briewe skryf, hoe hulle in mekaar se skryfwerk kan opgaan, hulle diepste wese inmekaar laat vloei, een word op ʼn vlak ver verby die aardse. Wanneer hulle lywe by mekaar is, teen mekaar en in mekaar, is dit asof daar ʼn gedeelde bewussyn is en sy eers teruggolf na die hede as hy sy vinger om ʼn krul op haar voorkop draai.

Deur dieselfde newels sien sy nou vir Estelle, wat tog sekerlik moet wéét André lieg vir haar, moet weet daar is ʼn ander vrou. Hoe kan sy nie weet nie? Sy verbeel haar hoe Estelle vir André kyk, met versluierde oë en net ʼn glimlag wat wil-wil bewe om haar mondhoeke, effens spottend. Dan voel dit asof daar bloed agter haar oë opstoot om haar binne-in haar kop te verblind, sy haar harder asem en sy ruk aan die sakdoek, probeer dit skeur om die blou geborduurde letters te verwoes, asof sy vir André los wil skeur van Estelle, maar die dun soompie is te sterk. Sy gryp haar naelskêrtjie ek kap so hard in die sakdoek in, dat sy die bedkassie dwarsdeur die sakdoek krap. Sy ruk verder todat die fyngeweefde materiaal meegee en dit skeur. Toe dit vashaak teen die blou borduurgare, gee sy dit ʼn ekstra pluk en sy sit skielik met ʼn klein stukkie materiaal uit die hoek van die sakdoek. Nou is sy naam verwoes, soos wat hy haar lewe verwoes.

* * *

André draai die koevert om. Dit is dikker as die normale briewe. Hy is moeg, tot die dood toe moeg, na die gesprek met Estelle om haar voor te berei op sy voorneme om ʼn egskeiding aanhangig te maak. Sy hande bewe toe hy die sakdoek uithaal, toegevou deur ‘n enkele vel papier. Hy sien nie hoe die los stukkie materiaal val nie. Hy het die hele dag gewag op ʼn teken, iets konkreets wat rigting aanwys, want die hemel weet, hierdie konflik en sy liefde vir Ingrid gaan hom dood maak, of mal. Hy kan nie meer nie, hy kan nie meer sonder haar nie, maar hoe moet hy seker weet? Hoe? Jan en Marjorie sê reguit sy gaan hom verwoes, maar wat weet hulle van daardie goddelike lyf onder sy hande, hoe sy tintel en glim, asof sy lig afgee in die donker waarin hulle saam kan baai?

My liefste André,

Jy het my hart gebreek aan duisend stukke, die brokke lê versprei oor land en see. Gom sal dalk my hart weer aanmekaar kan las en plak, maar my siel, my siel is week en swak.

Die donkerte wil nie wyk, ek word verswelg onder die swaar wolk. Dis dik en taai en swart, en daal af. Af oor my, waar ek inmekaargekrul hier sit en voel hoe die taai swart kloue om my spin.

Nog ’n pil. Afgesluk sonder water. Niks help nie, die donkerte wil nie wyk. Waar is my kind? Kyk iemand na haar?

Jy, André, dit was net jy. Altyd jy. Jy kon jou hand uitsteek, en as ek aan jou raak, het ek lig gevoel. Lig gelyk en lig gedans. Lig en blink het ek dan gedartel deur my dag.

Maar nou het jy jou hand teruggetrek, en daarmee saam my lig. En my lag.

My lyk lê uitgespoel in wier en gras.

Op al die plekke waar ons eenmaal was

* * *

André word koud. Hy gaan nie een enkele dag wag nie, hy gaan nie nog ʼn uur wag nie, of hy nou ʼn teken kry of nie. Hy draai ʼn skoon vel papier in die tikmasjien, haal dit weer uit en staan op om ʼn vel deurslagpaier te kry. Hy huiwer net ʼn oomblik om die flenter materiaal met die letters PB daarop, op te tel, om dit by die res van die verrinneweerde sakdoek te sit. Dan gooi hy sy vuis in die lug. Die teken waarop hy gewag het. Ja!

Myne, liefste hart.

More bel ek jou. Dis verby. My huwelik is verby, nou kan niks meer tussen ons staan nie. Ek wil jou hê, my liefste kokon, die hele jy, net vir myself. Jy maak my heel, jy voltooi my. Hierdie flenter van my sakdoek met my halwe naam, stuur ek aan jou terug, as simbool van die halwe mens wat ek is sonder jou, my naam ontneem. Ek wil jou my naam hoor sê, vir altyd. Ek wil jou my naam hoor roep as jy kom, elke nag. Ek wil my hele self aan jou bied, as jy my sal aanvaar, my hele ek. ʼn Hele nuwe ons, en Simone natuurlik. Vir haar sal ek ʼn pa wil wees en saam sal ons ons moesiemeisietjie maak, ʼn sussie vir Simone.

Altyd joune,

Die hele ek.André Phillipus Brink.

PS: Het jy toe daardie wit bikini gaan koop?

51it4xmlh3l

Hierdie verhaal van Trisa Hugo is beloon met Kreatiwiteitsprys vir ‘n kortverhaal, ‘n Sussie vir Simone (2018) – Deur LAPA Uitgewers aangewys

(Hierdie fiktiewe briewe en gebeure is suiwer fiksie en met apologie aan Ingrid Jonker, André P Brink en Umuzi uitgewers wat die liefdesbriewe tussen Brink en Jonker gepubliseer het. Kliek hier om Vlam in die sneeu se eerste stuk gratis te lees.)

 

Neanderthal girl

Vandat ek my DNA-toets se uitslae gekry het, maak artikels soos hierdie net soveel sin. En mense spot nou lekker met my Neanderthal afkoms, omdat ek blykbaar fisiek sterker is as wat hulle gedink het. Ek het van nature lekker sterk spiere, maar ek is so gebore. Dokters is al my lewe lank verbaas dat ek nie ‘n goeie atleet of sportmens is nie (ek het nooit op skool of later aan sport deelgeneem nie, behalwe aerobics in die tagtigs.) Vir baie jare het ek my geskaam oor my spiere, veral as mense opmerkings daaroor maak, maar deesdae beskou ek dit eerder as ‘n kompliment, want my natuurlike krag stel my in staat om pole fitness te doen. Klaarblyklik is dit my soort spier.

Trisa, your genetic muscle composition is common in elite power athletes. This report is based on a genetic marker in the ACTN3 gene. This marker controls whether muscle cells produce a protein (called alpha-actinin-3).

My eie dokter skat my ook 10 kg ligter as wat ek is. Maar dis lekker! Blame it on the genes, ja! En is hierdie nie musiek in enige vrou se ore nie?

Trisa, your genes predispose you to weigh about 9% more than average. Your reported weight is lower than your genetic result would predict.

Dan ook, weet ek mos nou baie lankal dat koring my siek maak, in so ‘n mate dat ek een happie brood deesdae vir ‘n week lank voel. My resultate wys ook dat ek ‘n verhoogde risiko het om Celiac te ontwikkel.

Trisa, you have both of the genetic variants we tested. People with this result have a slightly increased risk of developing celiac disease. Lifestyle and other factors can also affect your risk. One variant detected in the HLA-DQA1 gene and one variant detected in the HLA-DQB1 gene.

what_a_neanderthal_looks_like_1_grandeUit ‘n artikel oor die gekuiery van Homos Erectus met die Neanderdallers: “Although the groups separated from each other more than 390,000 years ago, they occasionally crossed paths, and evidently got along royally when they did.”

Maar as jy nou na hierdie Neanderdalvrou kyk soos wat sy in ons tydlyn geplaas is met haarstyl en grimering, vind ek haar baie aantreklik! As ek ‘n man was, het ek haar ook grot toe gesleep.

“Using techniques from the fields of anatomy, anthropology and artistry, forensic Anthropologists have reconstructed skeletal remains of several hominin species. In the photo above the reconstruction was made using a female Neanderthal skull. A striking twist on the result is to portray the individual as she would be perceived today with modern hairstyle and makeup.”

Maar genoeg gepraat, dis tyd vir nog ‘n lekker koffie saam met die koerant, aangesien ek mos nou ook geneties geneig is tot koffie…

Trisa, based on your genetics, you are likely to drink slightly more caffeine than average, if you drink caffeine at all.

Blame it on the genes, het hulle gesê.

Neanderthal Man – Hotlegs

I’m a neanderthal man
You’re a neanderthal girl
Let’s make neanderthal love
In this neanderthal world

I’m a neanderthal man
You’re a neanderthal girl
Let’s make neanderthal love
In this neanderthal world

I’m a neanderthal man
You’re a neanderthal girl
Let’s make neanderthal love
In this neanderthal world

I’m a neanderthal man
You’re a neanderthal girl
Let’s make neanderthal love
In this neanderthal world

A diamond is forever

Diamonds are forever. Klippe ook.

My oupa Pretorius het my geleer, mens loop nooit verby ‘n “metjie” boxie nie, jy skop hom altyd om te hoor of iets ritsel, want mense sou dan diamante in ‘n vuurhoutjiedosie bêre. Hy het so geleer toe hulle pad gemaak het as deel van werkskepping, nadat hulle uit die trok vrygelaat is na die 1914-Rebellie. So het ek maar al die jare na vuurhoutjiesdosies loop en skop. Vir baie lank gebruik al die rokers mos net lighters, maar een ding het ek vir ‘n feit geweet: Eendag is eendag, dan tel ek nog ‘n diamant op.

FB_IMG_1534706764283.jpgSo loop ek mos ook oral waar ek kom met my oog op die grond, vir ‘n mooi klip. In Oranjemund het ek so al op ‘n parkeerterrein die mooiste, mooiste halfedelstene opgetel, sommer daar uitgestrooi vir die karre om oor te ry.

Tydens dieselfde reis, ‘n blommekyktoer in 2015 saam met sus Drinie en swaer Koos, was dit ook nie anders nie. Ons het die lieflikste blomme oral gesien waar ons gery het, maar ons het ons oë baie deeglik oopgehou vir daardie diamant tussen die klippies, ons was immers in diamantwêreld – Hondeklipbaai, Port Nolloth, Kleinzee, Oranjemund – op grondpaaie, teerpaaie en deur sandwalle het ons gery, met plate en plate blomme van alle kleure en soorte. Dis was ‘n blommejaar soos min en dit was regtig ‘n reis om vir altyd te onthou.

20180819_212222.jpgTussen Hondeklipbaai en Kamieskroon het ons deur ‘n Nasionale park gery, stadiger as die plan, want Drinie en ek wil by elke blom en dam stilhou vir ‘n foto. So het die twee middeljarige blase ook begin protesteer, met geen openare plek of dorp in sig vir baie kilometers nie. Plaasdogters wat ons is, het dit nie as ‘n probleem gesien nie, en het ‘n entjie veld-in gestap en agter ‘n groot klip gaan hurk. En net daar het hy gelê – die groot blinke. In die gebied waar dit voorkom, waar dit gemyn word. Mens noem hom mos ook nie by die naam nie.

My hart het geklop en ek het gewéét, dis die een waaroor ek al my hele lewe lank droom. Ek het eers doodstil gebly, toe versigtig by ‘n kenner kers opgesteek. Hy het my toetse laat doen, ek het ‘n spieël gekrap, dit in soutsuur laat lê. Alles. Nou het net die finale toets oorgebly. Die een met die elektroniese toetser. Maar waar kry ek so iets?

Die groot vraag was natuurlik, wat maak ek as dit nou regtig Die Grote is, want volgens die afmetings het my navorsing het hier ‘n paar miljoen in my hand gelê. Gelukkig het ek gesien daar is sekere state in Amerika waar mens dit wettig kan verkoop, maar gedagtig aan ons Poskantoor, het ek nie kans gesien om dit onder my oë uit te neem nie. My plan was klaar, as dit eg is, monteer ek dit self met goedkoop silwerdraad en hang dit aan ‘n riempie om my nek, en trek my boho klere aan en vlieg terug Amerika toe met die klip om my nek, die handelaars se adresse op bookmarks op my foon en aftreeplanne in Oregon in my kop.

Amazon verkoop toe nou die toetsers, vir ‘n heel billike prys, en in Mei met ons besoek aan Georgia en South Carolina, het ek een saamgebring. Reg vir die toets. Die eerste battery wat ek gekoop het, was die goedkoper weergawe en was nutteloos. Die duur battery het toe die regte liggies laat flikker. As dit die ware Jacob is, piep-piep die instrument, en die liggies gaan in die oranje en rooi. Toe vir die groot oomblik. Ek bewe eers te veel … En toe raak daardie toetspen aan die sing en piep-piep-piep dat dit klink soos ‘n ICU saal vol hartpasiënte! Die toetsinstrument wys onteenseglik dit is een, ‘n diamant! Dit wys toe die enigste diamant aan in hierdie huis – die een in my trouring. Die klip was net ‘n klip, ‘n pragtige dofblink klip.

En was ek teleurgesteld? Nee. Om die waarheid te sê, ek was baie verlig. My moraliteit, my gierigheid of niks van die aard hoef getoets te word nie. Geen komplikasies, die klip kom net by al my ander klippe waaraan ek baie waarde heg, as ‘n simbool van drome, wat kon gewees het.

Elke klip, edelsteen en half-edelsteen is so oud soos die aarde self, sommige is net blinker en meer of minder kleurvol. Sommige is meer waardevol as ander, maar as jy mooi dink, waarin lê die waarde eintlik? Bloot in die skaarsheid en bemarkbaarheid daarvan, as ‘n simbool van die liefde. A diamond is forever, so het De Beers ons laat verstaan, so het Shirley Bassey dit uitgerasper en ons het dit met sterre in ons oë geglo.

Diamonds are forever. Klippe ook.

Frances Gerety, van die Philadelphia advertising agency N.W. Ayer het net een kliënt gehad – De Beers. Tussen 1943 through 1970 het sy al De Beers se advertensies geskryf, ook die ikoniese frase “A Diamond Is Forever.”

Vlug/vlug

Daar is by my ‘n algehele gevoel van magteloosheid deesdae. Dis asof ek van ver af staan en kyk na elke klein oorloggie wat hom afspeel. ‘n Groot veld met mishopies hier en daar, maar as jy van nader kyk, is die mishopie ‘n klomp stokmannetjies met stokgeweertjies en stokmessies wat na mekaar kap. Ons dink maar hierdie mishopies is ‘n dorp wat geteister word deur onluste, treine of veld wat brand (waar die mishopie ‘n rokie maak) of mense wat doodgaan onder die gewig van hulle huise wat meegee onder die aarde wat aan die ruk en bewe raak.

Dis net dat die mishopies al hoe meer word, al hoe nader aan mekaar begin staan, sodat die effek van die een die ander ook beïnvloed.

Dit klink maklik om jou te distansieer daarvan, nie koerant te lees of TV te kyk nie, maar doen jy dit vir ‘n rukkie, is die ontnugtering net soveel groter as jy die realiteit om jou sien. Dan wil ek terugtree, verder van die mishopies en konsentreer op die groen grassies en blommies tussenin. Intussen het klimaatverandering nou gesorg dat die toenemende droogtes ook die grassies verdroog en die mishopies begin nou groter lyk as wat hulle eintlik is.

Dan maar weer verder en verder retireer om perspektief te probeer kry, maar vandag voel dit of ek met my rug teen ‘n muur staan en ek kan nie meer verder terug nie. As ek probeer sywaarts padgee, voel dit soos die binnekant van ‘n enorme ronde silo waarbinne hierdie veld met mishopies al hoe kleiner lyk hoe hoër ek opstyg teen die kante van die silo se muur waarvan mens die bokant nie kan sien nie – dit gaan so hoog op dat daar net ‘n spikkel lig sigbaar is, wat al hoe helderder word hoe hoër en vinniger ek styg.

Fly away little bird
Find the song in you that no one’s heard
Strenghthen your wings as you sing your solo flight
Through this short life
Everyone’s got a deep regret
We try to ground ourselves to forget
But your race to the end is neck and neck
You love them, you love them not
The birds of prey who wreck your nest,
Twice your size steal your best
They set you on this course of your collision
– Indigo Girls

Heila Levina Etresia Pretorius

Sleutelwoorde

As kinders het ons maar min speelgoed gehad, maar ons het baie name gehad. Watter kind sou nie graag die omgekeerde wou hê nie? Een van my susters het voorheen oor hierdie einste onderwerp geskryf, wat wys hoe diep sulke dinge in ‘n kind kan kerf.

Hierdie doopname van my het my oor die jare baie moeilikheid gegee, omdat my noemnaam afgelei is van my derde naam. (Probeer bietjie ‘n tjek bank uitgemaak aan Trisa Hugo as jou name Heila Levina Etresia is!) Ek is egter nie die enigste niggie met die name nie, daar was drie van ons. Twee van ons lewe nog.

Nou het ek in my middeljare die mees besondere pop waaraan ek maar kan dink gekry, boonop het dit behoort aan ‘n baie spesiale dogtertjie – my naamgenoot, Heila Levina Etresia (Tresia) Pretorius, gebore 16 Jun 1945, oorlede 10 Aug 1953. Sy en haar tweejarige broertjie het een vreeslike dag in ‘n kanaal verdrink. My pa het sy broer se kindertjies uit die kanaal gehaal en hospitaal toe gejaag. Hy het nooit daaroor gepraat nie, maar dit het hom lewenslank geknou en die sagte hartseer in sy oë het ek nooit verstaan nie. Ek het nooit naby aan hom gevoel nie, dit was asof hy afstand van my bewaar het. Ek, wat minder as drie jaar gebore is nadat Tresia en Louwtjie verdrink het en hy hierdie trauma moes beleef, het dieselfde name gekry as sy broer se dogtertjie. Die dogtertjie vir wie hy met sy eerste salaris ‘n pop gekoop het, vir haar en haar ouer sussie elkeen ‘n pop. Haar verjaarsdag was 16 Junie, myne is 15 Junie.

In 2014 het ek die mees besondere ervaring van my lewe gehad, dit het my so diep getref dat ek in vier jaar nog nie daaroor kon skryf nie. Ek het onder baie diep hipnose ‘n ervaring gehad wat selfs nou nog my keel toetrek, letterlik. Ek kon nog glad nie daaroor praat nie. Die doel van die hipnose was om te kyk watter onbewuste dinge my lewe nou affekteer, wat my geestelike groei as mens verhoed.

Onder hipnose het ek die kinders se verdrinking beleef, asof dit ek self is wat verdrink. Ek het al die angs ervaar, die water het my longe verskriklik gebrand en ek het heeltemal histeries geword onder hipnose. Ek luister nou vir die eerste keer dwarsdeur die stemopname wat die terapeut gemaak het, ek kon nog nooit verby die deel kom waar die kinders (ek?) verdrink het nie.

Vir die eerste keer maak dit ook nou vir my sin dat ek sedert my kinderjare nooit kon leer swem nie, dat my kop onder geen omstandighede ooit onder die water gaan nie. My kinders het my verbied om te swem as hulle maats by ons was, en ek het saam met hulle swemlesse ook geneem, maar die sweminstrukteur het my na ‘n paar lesse gesê ek mors haar tyd, ek sal nooit leer swem nie. Dit laat jou dink, nè?

My niggie Annie, wat ongeveer 12 was en haar broertjie en sustertjie se verdrinking beleef het, het steeds die twee poppe wat my pa vir haar en Tresia gekoop het bewaar, en onlangs het sy Tresia se pop aan my toevertrou. Annie is tans baie siek, maar ek hoop sy weet hoeveel dit vir my beteken.

Dit het my ‘n maand geneem om die pop uit haar verpakking te haal en vandag het ek haar kleertjies uitgetrek en in sagte sepies gewas. Uit respek vir Tresia wat so traumatiese verdrinking beleef het, het ek vir Pop self net met klam wattetjies gespons. Die kleertjies het verbasend behoue gebly vir ongeveer 70 jaar, net die lintjies se randjies het in die water gedisintegreer, so broos soos ons lewe self.

I seem to have loved you in numberless forms, numberless times…
In life after life, in age after age, forever.
My spellbound heart has made and remade the necklace of songs,
That you take as a gift, wear round your neck in your many forms,
In life after life, in age after age, forever.

Whenever I hear old chronicles of love, it’s age old pain,
It’s ancient tale of being apart or together.
As I stare on and on into the past, in the end you emerge,
Clad in the light of a pole-star, piercing the darkness of time.
You become an image of what is remembered forever.

You and I have floated here on the stream that brings from the fount.
At the heart of time, love of one for another.
We have played along side millions of lovers,
Shared in the same shy sweetness of meeting,
the distressful tears of farewell,
Old love but in shapes that renew and renew forever.

Today it is heaped at your feet, it has found its end in you
The love of all man’s days both past and forever:
Universal joy, universal sorrow, universal life.
The memories of all loves merging with this one love of ours –
And the songs of every poet past and forever.”

― Rabindranath Tagore (1861-1941) , Selected Poems

 

 

Water is Ons is Water

Voor die natuur se elemente staan ons verwonderd, magteloos en verskrik. Teen ‘n woeste stormwind, ‘n vernietigendende veldbrand, ‘n haelstorm, oorstromings of ‘n aardbewing kan ons nie bly staan nie. Ons kan dit nie voorspel nie en ons kan dit nie beheer nie.

Een van die natuur se elemente het ‘n besondere bekoring vir mense. Waar water is, is daar ‘n verwonderde wese. Water hou ‘n magiese bekoring vir mense in, of dit ‘n rivier, ‘n waterval, die see, reën of ‘n sproeier is waaronder kinders en honde speel. Sneeu laat groot mans kinders word.

Water blus ‘n vuur. Water maak ons tuine mooi. Reën laat almal baldadig voel en as jy in die Kaap woon, ook dankbaar. Bad is lekker. Water was ons skoon, en sommige kindertjies word met ‘n paar druppels water op die voorkoppie belowe dat hulle skoongewas word van die sondes van hulle voorgeslagte.

Waarom sou ons water so fassinerend vind? Dat die duurste huise langs die water gebou word, dat vakansies al om, of selfs op of in ‘n waterstuktuur beplan word?

Ons liggame bestaan uit ‘n baie groot persentasie water. Voel ons dalk meer één met water as met wind? Nie een van die ander elemente van die natuur is in so ‘n groot mate verteenwoordig in ons liggame nie. Veldvuur maak ons bang en wind gee vir ons werk, om die stoepe te vee.

“Up to 60% of the human adult body is water. According to H.H. Mitchell, Journal of Biological Chemistry 158, the brain and heart are composed of 73% water, and the lungs are about 83% water. The skin contains 64% water, muscles and kidneys are 79%, and even the bones are watery: 31%.” Lees die volledige artikel hier. (En nee, dis ‘n mite dat 90% van ons liggame uit water bestaan.)

Die basis van elke sel in ons liggame is water, wat voedingstowwe vervoer en ons gesond hou. Water fassineer ons sonder dat ons wonder of weet waarom.

Ons = Water = Ons.

(Hierdie gedagtes het by my opgekom toe ek diep in hierdie ys in my whiskeyglas gekyk het. Dit het gevoel asof die ys die geheime met my deel.)

“Eventually, all things merge into one, and a river runs through it. The river was cut by the world’s great flood and runs over rocks from the basement of time. On some of the rocks are timeless raindrops. Under the rocks are the words, and some of the words are theirs.
I am haunted by waters.”
― Norman Maclean, A River Runs Through It and Other Stories

Koebaai Meraai!

Daar is ‘n tyd om te kom en ‘n tyd om te gaan. Vandag is vir my so effens weemoedig, ek het besluit om nie my Boekemakranka domein te hernu nie. Dit het ‘n lang pad gekom, van die tyd toe ons op ‘n gespreksforum oor boekdinge saamgesels het, voor Faceboek nog bestaan het. Boekemakranka – ‘n Virtuele Leeskring. Dinge verander, en toe Tapatalk vir Lefora waarop die forum geloop het oorgekoop het, het die gewildheid van die forum ook beteken dat dit ‘n teiken geword het van die spammers.

Daardie Boekemakranka wat met sy Leeslyste en al wat my ‘n paar maal op RSG en Whale coast radio as gas gehad het, het my laat besef daar is mense wat nie ‘n gesig vir TV, of ‘n stem vir radio het nie. Ek onthou die absolute horror toe ek na die tyd luister na my eie stem. My mense het gesê dis maar hoe ek klink en ek het gedreig om nooit weer ‘n woord te praat nie. Een goeie ding – ek het gehoor hoeveel keer ek die woord ongelooflik gebruik, en ek vermy dit nou heeltemal!

Verandering is die een konstante in die lewe, en so het dinge en platforms verander. Ons het elders op Facebook en op Goodreads oor boeke begin gesels, en Boekemakranka het koers verander en begin om e-boeke te verwerk en te verkoop, aan die heel begin van die e-boekbedryf. Boekemakranka het die heel eerste e-boek, Viersprong, in Afrikaans op Amazon verkoop, voordat die groot uitgewers nog aan boord gekom het. Daarom bied ek graag aan julle vir ‘n beperkte tyd, die kortverhaalbundel Viersprong, teen afslagprys! Koop dit op Amazon, of in ePub op my persoonlike blad, http://trisahugo.co.za/. Daar is ook ‘n baie spesiale aanbod op My Kort vir jou Sop, Boekemakranka se liefdadigheidsbundel wat al soveel borde kos vir behoeftige bejaardes gekoop het. Elke sent opbrengs van hierdie twee e-boeke word aan voedselprogramme in ons dorp geskenk. Die gedrukte Sop-boeke soos dit bekend geword het, is ongelukkig reeds uitverkoop. As jy Viersprong in ePub-formaat teen R49 koop, kan jy My Kort vir jou Sop vir slegs R5 koop. (Jy betaal met jou kredietkaart op jou eie bank se encrypted platform en veiligheidsisteme deur PayFast.)

Mens maak mos ‘n kind groot en trou hom af, maar daar is altyd ‘n klein kolletjie van jou hart vir daardie kind. Boekemakranka was goed vir my en vir ‘n klompie skrywers en ek neem met heimwee afskeid van die domein, maar die naam leef voort as ‘n submenu op my eie blad.

“I believe that everything happens for a reason. People change so that you can learn to let go, things go wrong so that you appreciate them when they’re right, you believe lies so you eventually learn to trust no one but yourself, and sometimes good things fall apart so better things can fall together.”
— Marilyn Monroe

‘n Oomblik in my eie Ewigheid

Daardie oomblik wat jy aanklank vind by iets of iemand, laat mos jou hele lyf in ekstatiese verrukking, dat jy één voel met die lewe en die Universe.

So was daar in my lewe heelwat boeke, flieks en plekke wat my daardie gevoel laat kry het. Dit is daardie boeke wat jy onthou en herlees, quotes uit die fliek onthou maar steeds nie omgee om dit weer te kyk nie. Plekke waar jy voel, hier wil ek woon, hier sou ek kon woon.

Flieks en boeke wat afspeel in die Suide van Amerika het my altyd bekoor, en die name van stede soos Savannah het net daardie spesiale klankie. Dan ook boeke oor slawe en hulle nageslagte uit daardie tydperk. ‘n Paar van die boeke (en gelyknamige flieks) wat hierdie effek op my gehad het, was: Fried green tomatoes at the Whistle stop cafe, Prince of Tides, Beach music, The Help, Secret life of bees, Midnight in the garden of good and evil en natuurlik die onvergeetlike Gone with the wind. Almal in die deep South.

Om die voorreg te hê om te reis, verryk my lewe op hierdie manier. Knap voordat ons die reis na Georgia en South Carolina beplan het, het my man gesê ek moet tog John Berendt se boek, Midnight in the garden of good and evil lees. Ek het gedink, ja-ja, en dit het maar op my Kindle bly lê, maar net totdat die reisplanne begin werklikheid word het. Toe moes ek opsluit ook die fliek kyk. En toe was dit die één ding wat die hoogste op ons al twee se proioriteitslysie was. Bonaventure se begrafplaas met Johnny Mercer se bankie, Bird Girl se standbeeld, en veral die Mercer House, waar Jim Williams aan sy tragiese einde gekom het. Die boek en fliek is gebaseer op ‘n ware verhaal.

Ons het ook die reisplan so aangepas dat ons by Juliette kon aangaan, waar die Whistle stop cafe nog steeds Fried green tomatoes bedien, waar die fliek geskiet is. Toe ons daar sit en wag vir einste Fried geen tomatoes, was ons al twee vir ‘n oomblik oorweldig deur emosie. Om daar te kon sit! Om dit fisiek te beleef wat ons voorheen emosioneel aangetas het… Dit het ons enigste selfie vir die reis regverdig.

Daarna was Mercer House aan die beurt, die van julle wat die boek gelees het, sal verstaan hoe dit gevoel het om in die einste lokaal waar Jim Williams sy jong minnaar Danny geskiet het, en later self ook gesterf het, te staan.

20180510_111816

In Bonaventure Cemetery wat ‘n groot rol speel in die boek, het ons nie net op Johnny Mercer se bankie gesit nie, maar meer stories gekry. Onder andere klein Gracie Watson se graf. En Bird Girl se oorspronklike beeld, het ons in ‘n kunsgalery gesien.

Oral in die Suide, is tekens van Margaret Mitchell. En dit het my koue rillings gegee om in haar slaapkamer te staan, om my naam te tik op toetse wat vasslaan, op die tikmasjien waarop Gone with the wind getik is. (Die toergids het ‘n vrywilliger gevra.) Ongelukkig was die Margaret Mitchell museum in die dorpie Jonesboro, gesluit op die dag wat ons daar was. Maar in Atlanta het ons in haar kombuis gestaan waar sy gekook het, op haar spore deur die huis haar energie ingeasem.

Die hele kuslyn van Georgia en South Carolina is jy die hele tyd bewus van die marches, wat so ‘n groot rol in die onvergeetlike Prince of Tides speel. So eie aan die Suide.

20180513_111536

Mens voel so onbeduidend as jy jouself fisiek midde-in hierdie kuns bevind, wat sonder dat jy voorheen geweet het waarom, jou emosioneel geraak het. En om dit te beleef, om een te word met die emosie en die Déjà vu. Dan voel jy vir een oomblik, jy ken jouself, jy is jouself, jy behoort. Jy is een met alles.

“My wound is geography. It is also my anchorage, my port of call.”
― Pat Conroy, The Prince of Tides

 

 

Kap los die shackles!

Sedert ek die video van Phosphorescent se Song for Zula die eerste keer gesien het, spook daardie ontstellende prentjie in my kop, hoe Zula sit en die ketting met groot inspanning met ‘n swaar klip kap en kap, totdat dit middeldeur gebreek is. Sy kap haar na vryheid, van ‘n los ketting wat net aan een voet vas is…

Screenshot-2018-6-6 Phosphorescent - Song For Zula - YouTube

So is ons dikwels vasgevang aan ons eie emosionele boeie, ons kap daaraan, soms kap ons los aan ‘n gewaande, selfopgelegde boei. Maar soms kom daar ‘n dag wat jy onverwags ‘n oomblik beleef waar jare se gedagtes, vrese, emosies net blootgelê word, en jy jouself verlos daarvan. Waar jy die boeie en kettings eenkant toe kan skop.

Ons onlangse reis na die suidelike state van Amerika, het op ‘n veemde manier eeue se emosionele gevangenisskap vrygelaat, met die verlies van ‘n geliefde armband.

Mens kry mos die ding dat jy op ‘n vreemde plek kom en dan ervaar jy onverwagse, irrasionele gevoelens. Woede, vrees of ‘n gevoel dat jy wil vlug. Die plantations met die oorsponklike slawehuise wat behoue gebly het, het verskillende reaksies en emosies by ons uitgelok. In so ‘n mate dat ons besef het dat die energie daar en die déjà vu wat ons ervaar het, uit die slawetyd kom en dat ons steeds nie vry is van daardie emosie nie. Ek het skielik ook daar ‘n duidelike prentjie in my kop gesien van hoe ek wegloop as slaaf, en dat die overseer my bo-op my voet met ‘n paal kap, as straf en om te verhoed dat ek weer wegloop. Dit verklaar toe ook later vir my waarom ek op dag een my vakansie begin het met ‘n pikswart voet, sonder enige besering of verklaring. Dit het glad nie soos ‘n gewone blou kol reageer wat verkleur en geel en groen verdof nie, dit het vir twee weke gewissel tussen swart of niks. My dokter het dit dopgehou per WhatsApp, maar was nie bekommerd nie.

Terwyl ons die dag by die hotel by die koffiemasjien staan, sien ek skielik ‘n armband by my voete lê, een van die einste armbande wat ek week vir week met moeite af- en aansukkel vir my paaloefeningklas. Ek het dit nie hoor val of rinkel of rol nie, dit het net by my voete gelê. My dogter het nog gelag en gesê, gooi af jou slawe-shackels, ja! Dis ‘n teken! Ek was ontsteld, juis omdat die armband ‘n spesiale geskenk was en ek waarde daaraan heg. Ek het dit met moeite weer oor my hand gekry en seker gemaak dit sit stewig, ons kon nie verstaan hoe dit sommer net so kon afkom nie. Die volgende aand in die hotel, het ek opgemerk die armband is weg. Net weg. Ons het oral gekyk, maar dit was net weg. Skielik het daar ‘n ongelooflike gevoel van verligting oor my gekom, asof ek baie lewens se onderdrukking net daar oorkom. Soos ‘n feniks wat uit die as vlieg, vry van jare se emosies. Die slaaf het vryheid gekry, vrygekap van haar eie boeie.

Daar was ‘n ligtheid in die laaste paar dae van die vakansie. Ons was heeltemal te vroeg op die lughawe vir ons terugvlug, en ons het ons gemaklik gemaak op lekker stoele, naby ‘n prop om die foon te laai, al ons handbagasie netjies onder en by die stoel gepak. Toe ek op ‘n stadium iets uit ‘n sak wou kry, lê daar in die spasie tussen my voete en die sakke, ‘n groot, opvallende silwer oorring, met ‘n simboliese infinity patroon, waar daar minute gelede niks gelê het nie. Ons het rondgekyk vir ‘n vrou met een oorring, maar die area was taamlik verlate, geen ander vrou in sig nie.

Toe tref dit my, as ek my eie shackles afgooi, kry ek in die plek daarvan ewige vrede. Hoe letterlik is ons lewenslesse soms, nè?

(Op die foto is dit die armband verste van my gesig, en die oorring hang nou by my ander toorgoedjies.)

“When the rusty shackles of our emotions are being unchained, we can become lovers without a cause, and intrinsically the deepest wells of our unconsciousness may uncover the uncharted territories of deliverance, granting free rein to our intuition and giving love downright carte blanche. (“Another empty room” )”
― Erik Pevernagie

Amerika, die land waar ons maniere leer!

Kultuur is ‘n vreemde ding. Mens ken mos jou eie en beskou dit as die norm. Niks verbreed ‘n mens se uitkyk meer as om ander kulture op ander plekke te beleef nie. Dan sien ‘n mens dat ander weer dit wat eie is aan hulle, as die norm beskou.

Een van die dinge in Amerika wat vir my mooi is daar, is dat die meeste mense eenvouding by die reëls hou. Mense is vriendelik en beleefd en dit is die norm. Eenvoudige dinge soos wag vir die stap-mannetjie by ‘n robot voordat jy stap, is net eenvoudig hoe dit gedoen word. Niemand sal droom om voor ‘n brandkraan of by ‘n parkeerplek vir gestremdes te parkeer nie.

Om die waarheid te sê, ons het twee maal met die gereg gebots. As daardie uniforman jou skielik, net soos in die flieks vra, Sir, could you kindly step out of the car? Wel, dan step Sir dadelik uit die kar en dit is yes, Officer voor en I’ll do that immediately, Officer, agter. Ons sonde was dat die permit van die huurkar in die agterruit pleks van ‘n nommerplaat, nie duidelik sigbaar was nie. Die ander keer was ‘n vriendelike aanmaning op die venster.

In teenstelling hiermee kan ek onthou hoe geskok die 10-jarige Kiara was toe ons as haar ouma en oupa in Desember twee maal die reëls oortree het op een dag. Die mense in ‘n gesagsposisie en vertrouensposisie. Eerstens het ons om ‘n toe hek in ‘n plaaspad deurgewurm en ingery om vir haar die groot windlaaiers te gaan wys, en tweedens het ons waarskuwings om nie naby die dooie walvis te gaan nie geïgnoreer en met ‘n ompad oor die rotse geklouter.

Laat mens dink, nè?

Ons het so baie beleef in Amerika. Nuwe goed gesien en vreemde kosse geëet. Met mense van ander kulture gepraat en geleer van dinge in die geskiedenis wat ons nie ken nie. Tog was alles op ‘n manier so bekend dat mens baie klein voel as jy dink aan jou eie klein spikkeltjie in die grote Universe. Hoe onbenullig jyself eintlik is in die groter prentjie. Daar is wêrelde buite jouself wat aanhou draai, terwyl ons elkeen op ons eie klein eilandjie bly woon. Waar ons graag ons eie interpretasie van die reëls as normaal beskou.

Soms is reëls beperkend en lê dit inisiatief en vryheid aan bande, maar daar is tog iets gerusstellend aan die veiligheidsnet wat dit skep. As mens presies weet wat om te doen en dit net doen, is daar soveel minder onderliggende angs en vrees, as mens meer orde om jou het, is jy veel rustiger as wat chaos jou laat voel. Daar is soveel minder rede vir verskille en woede.

Elke keer as ons in ‘n eerstewêreldland reis, wonder ek waarom ek nooit daar die onderliggende vyandigheid en woede by die mense beleef as hier nie, en ek het my antwoord gekry. Ons leef in ‘n maak-of-breek wêreld, ons maak soos ons lus kry, ons pas in by wat ons ken.
“It is the beginning of wisdom when you recognize that the best you can do is choose which rules you want to live by, and it’s persistent and aggravated imbecility to pretend you can live without any.”
Wallace Stegner, All the Little Live Things

Die weerloosheid van ‘n tagtigjarige baba

Deesdae as ek ‘n babatjie sien, is ek oorbewus van hulle afhanklikheid en weerloosheid. So hulpeloos, só totaal uitgelewer aan die ouers of versorger se genade. Kwesbaar.

As mens ouer word, het jy toenemend wonderlike herinneringe om aan terug te dink, maar net so is daar die donker dinge waarmee jy ook langs die pad te doen gekry het wat in jou geheue bly vassteek het. As ek om my kyk, word my eie geslag stadig maar seker nou in posisie geskuif waar die uitdunproses nou begin gebeur, waar ons eie afhanklikheid en weerloosheid toenemend ‘n werklikheid word. Om in ‘n dorp by die see te bly, sien jy enersyds die jong enterpreneurs wat hulle kinders hier kom grootmaak, waar hulle in die strate kan fietsry en smiddae in die sand gaan speel, met voetjies in die koue see. Andersyds is daar ook dié wat kom aftree, en ons kyk hoe mense die een dag nog by jou verbystap op die wandelpaadjie en as jy weer hoor het hulle ‘n heup gebreek en word in Gerimed versorg.

Dis dan dat mens bewus word van die sirkel van die lewe, van hierdie hulpelose wesentjie wat gebore word, leer loop en sterker word, studeer, werk en ‘n maat ontmoet en huis opsit. Dan het elke mens weer ‘n 50% kans om sy lewensmaat te verloor, stelselmatig meer afhanklik te word, totdat jy hulpeloos lê en wag vir ‘n skoon doek. Dan is jy weer uitgelewer aan kinders of versorgers se genade. Die sirkel voltooi.

Lees Elsa Joubert se Spertyd en ween. “Daar is ’n dun skilletjie om ons brein wat ons in die hede anker. Maar soos ’n mens oud word, kom daar skeurtjies in die skil, soos ’n ou laken skif. Dan stroom die verlede daardeur, ontydig of nie. Dis hoekom oumense deurmekaar raak, of hulle konsentrasie swak word, of hulle dinge soos sleutels verloor.”

Soos my goeie vriend Stefan Coetzer hierdie proses so onthutsend stel: “Die gestrompel na die rand van die afgrond, met ‘n (onbedoelde, onbewuste) trek van afgryse op die vervalle gesig. En so skuifel ons almal in gelid agter mekaar aan…”

Daarom doen wat ek kan, met dit wat ek het; ek lewe soos ek wil, wanneer ek kan. Ek werk tot ek moeg is, lees tot ek vaak is en ek slaap tot ek self wakker word. Daarom speel ek ook, met prentjies in die sand en dansies om ‘n paal. So ontdek ek ook toenemend aspekte van myself wat ek kan uitleef, terwyl ek kan.

“Owning our story can be hard but not nearly as difficult as spending our lives running from it. Embracing our vulnerabilities is risky but not nearly as dangerous as giving up on love and belonging and joy—the experiences that make us the most vulnerable. Only when we are brave enough to explore the darkness will we discover the infinite power of our light.”

― Brené Brown

allesvanwaarde1_700x400

Hierdie skrywe is geïnspireer deur ‘n vroeggebore babatjie met ‘n deurskynende velletjie en ‘n weerlose handjie.

Badtyd!

stoof

Ons was ‘n groot gesin, en daarby het ons net een badkamer gehad as kinders. Met net ‘n bad. Tweede badkamers en storte vir gewone mense was mos ‘n nuwerwetse ding wat jy net in stede gekry het. Ons is geleer om te bad en klaar te bad, en voor jy uitkom, moes die bad silwerskoon wees vir die volgende kind. Toe ek heel klein was, moes ons boonop badwater met ‘n emmertjie indra. Water is op die koolstoof in groot potte warm gemaak vir bad, presies so een soos op die foto. Die koolstoof het ook so klein tenkie aan die kant gehad waaruit ek graag my badwater getap het, tot my ma se frustrasie, hoekom weet ek nie. Dit het nogal stadig uit die klein kraantjie geloop. Miskien het ek gemors, miskien het sy gesukkel om dit weer vol te maak, ek kan net onthou dat sy gefrustreerd was daaroor, maar my laat begaan het. Hoe op aarde my ma geslaag het om ons spannetjie so skoon te hou, weet ek wraggies nie. My ma was ‘n presiese vrou op alle gebiede. Die stoof is natuurlik ook silwerskoon gehou, en uit daardie oond het baksels en baksels beskuit en koekies gekom, ook gloot plat panne met my gunsteling, suurlemoen-meringue.

images.jpg

My ouma en oupa het by ons ingewoon, maar hulle het nooit-ooit gebad nie. Ek het soms my ouma gehelp, dan het sy in ‘n skottel gestaan, haar lyf skoongewas met waslap en seep en haar skoongespoel met water uit ‘n wit-en-groen lampetbeker, soortgelyk aan hierdie een. Ek kon nooit verstaan hoe sy nie kon bad nie, maar nou wonder ek of sy nie maar net gestort het op ‘n primitiewe manier nie?

Dis seker waarom ek nie kan nostalgies kan raak oor die goeie ou dae nie. Enige mens wat uit daardie era kom waar die destydse Evkom se drade nog nie die plase bereik het nie; wat moes sukkel met vierkantjies skeur vir die kleinhuisie, water moes aandra om te bad, wasgoed en skottelgoed te was, kersblakers skoon hou en lampglase skitterblink, besef die realiteit daarvan. Ek het eers toenemend met my eie bevoorregte lewe besef watter supervrou my ma moes wees om ons span so góéd groot te kry, met al hierdie ongerief.

Tog – baie van ons landgenote het nóú nog nie eers die gerief van so ‘n koolstoof of ‘n bad in die huis nie.

“There are a few moments in your life when you are truly and completely happy, and you remember to give thanks. Even as it happens you are nostalgic for the moment, you are tucking it away in your scrapbook.”
― David Benioff, When the Nines Roll Over and Other Stories

Waartoe is jy in staat?

Sou jy kon moor? Ons eerste, instinktiewe reaksie op so ‘n vraag is om jou lyf terug te ruk, en te sê: Natuurlik nie!

Ons oordeel so maklik. Ek het eenmaal n man met ‘n gun gejaag. In 1982. Was mos noodtoestand en ons het met rollies in ons jeans geloop. Die man het homself by die Wonderboom se piekniekarea ontbloot en my 6-jarige dogtertjie probeer vang. Die maatjie het gehol en my kom roep en ek het my klein .38 gegryp en vinniger gehardloop as wat die vriendin tussen die piekniekplekke by die Wonderboom kon ry. Ek sou hom vrekskiet op daai oomblik, maar hy het tussen neus en ore verdwyn. Hoe weet ons waartoe ons in staat is, as ons nie in ‘n posisie is waar ons ons reaksie sou kon meet nie?

Hoe sou jy reageer as ‘n bankrower met uitpeuloë en angs wat jy aan hom kan ruik, ‘n rewolwer in jou ribbes druk en skree: “Gimme your bag and lay down!” En jou bag bevat ‘n week se kontantgeld van jou kwekery wat jy kom bank, en jou nuwe selfoon wat jy die pas die oggend opgradeer het? My logiese self sou dit dadelik oorhandig, maar in daardie posisie het ek gedink, fok dit, ek het heelweek hárd gewerk vir hierdie geld en ek het my bag op die vloer neergegooi en bo-op bag gaan lê. Later toe ons almal soos sardiens in die klein kombuisie toegesluit was, kon almal my foon gebruik om ons mense te bel.

Dis maar goed ek het 60 geword voordat ek die ervaring gehad het om teen 260 kpu in ‘n Porsche te jaag (as passasier). As ek jonger was, was ek dalk ‘n gevaar vir myself… Adrenalien is nie jou maat nie… Nooit-ooit het ek gedink ek sou so reageer nie, die realis in my sou sê dis onverantwoordelik en lewensgevaarlik, tog het ek hoog geraak op die adrenalien van die situasie.

Baie jare gelede, toe die wêreld nog jonk was en ons nog mooi, was tjeks ‘n aanvaarbare betaalmiddel. Een dag het swaer Koos vir my gevra hoe lyk iemand wat ons bedrieg, besteel of vir ons ‘n gesteelde tjek aanbied. My antwoord was eenvoudig: Soos jy, jou vrou met jou kleindogter saam met haar. Ons het ‘n kwekery gehad met ‘n paar werkers en ‘n Verimark franchise, wat ons self bedryf het, met net deeltydse aflospersoneel. Ons is deeglik ore aangesit, deur mense wat lyk soos ek en jy en ons kinders. En ons ouers.

Ons beste vriende is in 1994 dood in ‘n tragiese gesinsmoord. Wie sou dink die ouderling, die adjunkhoof van ‘n voorste hoërskool in Johannesburg sou so koelbloedig optree? Maar hy het.

Mens dink altyd oor gruwelike dinge, wie op aarde pleeg hierdie misdade? Wie molesteer sy dogtertjie? Ons broers, neefs, buurmanne, vroue en vriende. Ons. Ons weet net nie altyd daarvan nie. Hoe verander iemand se menswees dan nou as jy weet van daardie misdaad? Die besigheidsman wat sy vrou vermoor het, was tot net voor die moord ‘n pa, kollega, buurman, neef, eggenoot, gholfmaat. Selfs tot na die moord, maar net totdat hy gevang word, dan verander sy hele identiteit net in ‘n monster, ‘n moordenaar. There but for the grace of God, go I … nè? Nè?

“But people love a hypocrite, you know——they recognize one of their own, and it always feels so good when someone gets caught with his pants down and his dick up and it isn’t you.”
― Stephen King, The Green Mile