Smokkelbendes en ‘n naïewe vroutjie

Hierdie man is vandag oorlede. Hy het vir my iets verpersoonlik van die lewe wat ek nog nie in myself ontdek het in die jare wat ek hom laas gesien het nie. (Meer as dertig jaar laas.) Hy het eienskappe gehad wat ek aan die een kant bewonder het, tog ook ‘n lewe wat jy dankbaar is jy ken nie. Hoe ook al, ons was almal lief vir ou Jock.

In sy jonger jare, 1960’s skat ek

As ek aan Jock dink, dink ek onwillekeurig ook aan die jare 70 toe ek per ongeluk met ‘n smokkelbende in die tronk deurmekaar geraak het.

Elke familie het mos maar sy swartskaap, en so was dit ook met my (eks)man se neef Jock. Of Jokkie het sommige mense hom genoem. Hy was ‘n liewe mens, slim en met ‘n goeie humorsin, maar ongelukkig nie baie lief vir ‘n stabiele lewe en werk nie. Hy was ‘n kleurryke figuur en ons was almal eintlik baie lief vir hom. Almal het altyd sy stories geniet en my konserwatiewe pa was net so lief vir hierdie man wat ‘n tipe lewe gelei het, bitter ver van sy eie verwysingsraamwerk.

Klaarblyklik het hy later jare rustiger weë bewandel. Hy was ook die enigste mens vir wie ek ooit in die tronk gaan besoek het. Ek dink hy is die enigste van my vriende/familie wat ooit in die tronk was. Boring lot, ons klomp. Die besoek aan neef Jock in Pretoria Sentraal sal ek ook nie lig vergeet nie. Sy ma het nog so mooi dankie-sê briefie geskryf oor ons “twee rosies”se kuier en koekies wat soveel vir hom beteken het.

Ouer, maar steeds dieselfde mens

Nou neef Jock was ook my eerste kennismaking met dagga, en hy het eenmaal gevra ek moet vir hom die sakkie goed hou. Ek was verskriklik preuts en ongelooflik naïef en wou die goed weggooi, maar was te bang. Sê nou dit spoel nie weg in die toilet nie? Sê nou iemand kry dit in die vullissak? Sê nou ek brand dit en iemand ruik dit? Uiteindelik het ek dit so goed weggesteek, ek het dit nie eers weer gekry toe ons getrek het nie.

Daar het ook iets gebeur waarvan ek nooit die volle detail gehoor het nie, maar neef Jock, saamgesperste dagga in die vorm van stoelpote, en ‘n sekere meneer Desai van Durban was betrokke. Op daardie stadium het hy gereeld by ons gekuier en ek vermoed die smokkelbende wou hom gebruik om iets in die tronk te kry.

My (eks)man het vir die destydse Gevangenisdiens gewerk. Een aand het ons op die Gevangenisterrein by vriende gekuier. Die kinders was skaars rustig en die Canastakaarte uitgepak, toe is daar ‘n klop aan die deur, en die Hoof van die Gevangenis en nog ‘n amptenaar kom waarsku ons, dat ons liewer nie moet huis toe gaan die aand nie, meneer Desai se manne wag vir ons by ons huis in Pretoria-Noord. Genadiglik was my (eks)man ‘n goeie mens wat die gevangenes menswaardig behandel het en hulle was lief genoeg vir hom om ‘n boodskap uit die tronk uit na ons toe te kry. Kyk nou net hoe het hulle van al ons bewegings geweet!

As jy nog nooit by ‘n vriendin onderklere geleen het nie, wel ek het. Ons vriende het bloot nagklere en klere en nuwe tandeborsels uit die kaste gehaal, en so het ons vir drie dae by hulle gebly. Die kinders het gelukkig altyd ‘n skoon stelletjie klere in hulle kleuterskooltassies gehad, en ons het een in die was en een aan die bas gehad.

Na drie dae het die polisie laat weet ons kan nou huis toe gaan, maar hulle het ‘n polisieman vir ‘n week by ons in die huis laat slaap.

Ek wonder steeds wat was regtig die storie. En of neef Jock dit ooit nog onthou het, want wat vir ons verskiklike drama was, was waarskynlik vir hom net nog ‘n dag. Mag elke mens wat ek ken vannag veilig slaap, of jy nou bewaak word, of nie. En ek dink met liefde terug aan Jock, wat nooit ‘n eie huis gehad het nie.

There is nothing more important than a good, safe, secure home.
– Rosalynn Carter

Twaalf Wit Borde

‘n Ruk gelede kom ek by ‘n vriendin aan waar sy haar bêreborde was en versigtig afdroog, voordat sy dit weer wegpak. Dis ʼn volledige Noritake stel, kompleet met opskepbakke en als. Die fynste blommetjies en goue randjies, te pragtig. Maar ai, dis darem só onprakties.  Daar sal min van die goue randjie oorbly as ʼn kind iets daarin warm maak in die mikrogolfoond, om nie eers te praat van die skottelgoedwasser nie. Daarom dat die vriendin die Noritake stel nog nooit gebruik het nie, sy sit dit weg langs die Royal Albert teestel met die pienk en goud.

Dit laat my toe wonder – wat máák mens in die hedendaagse lewe nog met bêreborde? Wanneer word dit uitgehaal en vir wie? As daar spesiale gaste kom, hoor ek die mense sê. Maar wie is nou spesiaal genoeg vir daardie bêreborde?As ons onsself nie goed genoeg ag om per geleentheid op ons beste borde te eet nie, wie ag ons dan goed genoeg?

Dit is net soos ons vroue, voordat ons ons voete by die deur uitsit op pad iewers heen, sal ons altyd eers in die spieël loer om te sien of ons hare reg lyk. Al is dit reg, voel-voel ons mos so terwyl ons in die spieël loer. Die laaste wat ons dan doen, is om nog ‘n vegie lipstiffie ook aan te sit. Let wel, nét voordat ons by die deur uitgaan. Hoeveel keer sien jy dit op parkeerterreine, net voordat ‘n vrou uit haar kar klim, loer sy in die spieëltjie om haar grimering te bekyk. Ons maak onsself altyd mooi vir ander.

Waarom doen ons dit? Waarom trek ons beter aan as ons uitgaan as wat ons vir onsself aantrek? Waarom maak ons onsself mooier vir ander? Waarom trek ons beter onderklere aan en verf ons toonnaels wanneer ons dokter toe gaan? Waarom haal ons ons beste borde uit as ons gaste kry? Waarom eet ons maalvleis en wors, maar vir gaste koop ons steak?

Hierdie ding kom al van ons vroegste kinderjare af. Ek onthou nog hoe ons klas skoongemaak het vir die dag wat die inspekteur kom. Hy was ‘n vreeslike belangrike man en die hele skool was in rep en roer vir so ‘n besoek.  Ons het inkvlekke van die banke afgeskrop en seker gemaak al ons boeke is mooi netjies oorgetrek. Die onderwysers het hulle spanning op die kinders oorgedra en die inspekteur se koms is met vrees en bewing afgewag.

As kind het my ma ‘n spesiale gestyfde wit damasktafeldoek gehad, wat net uitgehaal is as die predikant vir ete kom. Dan het my ma nooit beetslaai gemaak nie, want wat sou Dominee dink as iemand rooi vlekke op die tafeldoek sou mors?

Suid-Afrika het die bod om die 2006 wêreldsokker aan te bied verloor. Wat het gebeur om ons vervoerstelsels op te knap? Net mooi niks, totdat ons die bod gewen het vir die 2010 sokker! Toe word al die lughawens skielik opgeknap en daar was woes baklei om die Gautrein betyds gebou te kry.

Elke jaar Desember word ons dorp se beste uitgehaal vir besoekers aan ons kusdorp. Die Munisipaliteit spook om alles reg te kry vir Die Seisoen. Tog is dit ons inwoners wat Kleinmond aan die gang hou. Dit is tyd dat onsself goed genoeg ag dat ons al die projekte vir onsself doen, die toeriste sal vanself baat daarby.

Self het ek net twaalf borde. In totaal. Twaalf borde, twaalf papborde, tien kleinbordjies en verskillende groottes bakkies vir poeding en pap. (Gelukkig kan mens Maxwell Williams bly aanvul, nè?) Dis my beste borde, my gebruiksborde en die skottelgoedwasser loop elke dag, so dit is meer as genoeg vir ons twee. Ons het nooit soveel mense gelyktydig aan ons tafel nie, so waarom dan goed in gaste opgaar wat jy nie gebruik nie?

Haal uit daardie Noritake. Dek vir jou gesin tafel daarmee. Maak vir jouself tee in jou Royal Albert, en roer dit met jou goue teelepels. As ek sulke mooi goed gehad het, het ek dit gebruik. Jy verdien dit. En dra daardie mooi onderklere terwyl jy dit doen. Jy hoef nie lipstiffie aan te sit nie, anders moet jy dit weet van daardie mooi koppies afwas… Pluk sommer ‘n paar kappertjies in die tuin om die tafel nóg mooier te laat lyk.

Die beste wat jy het, is goed genoeg vir jou. Soos my twaalf wit borde.

“Be the one to stand out in the crowd,
Be the one to go where they’d rather not.
Beautiful things don’t beg for a chance to glow
They throw out their lights and just shine out loud!”

― Chinonye J. Chidolue

Hoor my lied

Soms dink ek hoe graag ek by my ma sou wou kla, dat sy my aanhoor. Al my probleme en my pyne, en sommer dié van die wêreld ook … Maar nou sit sy as bejaarde en ek as middeljarige en ek vind dat ek haar aanhoor. Ma moet tog net nie ontstel word nie, sê ons susters, en hou dinge dan weg van haar wat ons dink haar dalk mag ontstel. Dit gebeur dan ongelukkig ook soms dat ons vergeet om dinge met haar te deel wat sy graag sou wou hoor.

Noudat ek daaroor dink, ek het bitter min in my lewe my probleme met my ma gedeel. Ek kan net een maal onthou, en sy het my aangehoor en goeie raad gegee, wat gewerk het. Verder het ek maar self aangesukkel, my eie foute gemaak, my eie lesse geleer

Nou is dit so dat die jonger generasies geleer is om hulle gevoelens te deel, en oor hulle probleme te praat. So is dit dan ook dat ek my kinders in hulle veertigs steeds aan hoor, wat vir my ‘n groot kompliment is. Of eerder, aangehoor hét. Want nou vang ek hulle dat hulle dinge van my weghou wat mý dalk mag ontstel …

So, wie wil MY dan hoor? Klink my dit is net Facebook wat elke oggend vra, al besef ek die bybedoelings…. (My liewe man tel nie, hy hoor niks!)

Die enigste foto waarop ons vier geslagte is

Hoor jy my stem, oor die see
Dit klink so ver oor die water Dit het die klank van die wind waai
Dit het die kleur van wit
Ek roep oor die see
Ek is so alleen sê my waarom
Hoor jy my stem roep na jou?
Hoor jy my vraag waar is jy nou?
Hoor jy my stem, roep na jou? Hoor jy my vraag, waar is jy nou?
Hier waar ek staan voel ek naby jou
En hier het jy my teen jou vas gehou
Hier lê die spoor van ons saamwees
Nou het die see dit weggeves
Ek roep uit oor die see
Ek so alleen sê waarom
Hoor jy my stem, roep na jou?
Hoor jy my vraag, waar is jy nou?
Hoor jy my vraag, waar is jy nou?

(Geskryf deur Harry Erasmus, gesing deur Rina Hugo)

Vaalmuis word grys

Ek was my hele lewe lank ‘n vaal muis. Vaalmuis. My pa het so gesê, en ek het hom geglo. Ek is oortuig hy het nie lelik bedoel nie, maar ek het hom geglo dat ek muisvaal hare het, en my lewe lank probeer om dit mooi ligbruin te kleur. Soms rooier, dikwels blonder, dan ge-highlight en dan weer ge-lowlight, afhangend wat “voorgeskryf” is. As die gier dit vereis, geperm in ‘n bossiekop, maar altyd gekleur.

My vlegseltjies met die groot lintstrikke is afgeknip toe ek skool toe is en verder het ek nog altyd kort hare gehad, behalwe eenmaal in standerd vier het ek dit laat groei, totdat ek ‘n lekker poniestert kon maak. Die poniestert was nie omdat ek lang hare wou hê nie, ek was bloot ontevrede met die styl wat my pa my hare geknip het. Ons water op die plaas was lekker brak, en ons moes reënwater uit die tenk met ‘n emmertjie aandra en op die koolstoof warm maak om hare te was, so die poniestert is kort voor lank weer afgeknip. My ontevredenheid met die reguit kuif en kort, reguit haarstyl wat eers jare later die bob genoem is, het veroorsaak dat ek van standerd agt af my eie hare gesny het.

As ek so terugkyk na foto’s oor die jare, was my eie poging soos hierdie een in matriek, glad nie slegter as wat die deursnee haarkapper dit gesny het nie.

My hare was maar altyd half wederstewig, nie mooi krulle nie, maar ook nie mooi glad nie. Tóg het ek altyd lang, blinkgladde ligbruin hare begeer. Net toe ek gereed is om weer te groei, toe trou ek met ‘n man wat reken “ouer vroue” lyk verspot met lang hare. Ek was 33. En toe glo ek hom. En laat toe dat ek in my kop ‘n muisvaal ouer vrou word, wat kort kapsels blonde strepe maak en rooi maak en alles tussenin, om tog ook soos ander mooi, jong vroue te lyk en nie ‘n muisvaal ouer vrou nie.

Die keerpunt het eers gekom iewers in my vyftigs, toe ek besef haarkleursel en die seelug is nie ‘n goeie kombinassie nie, en ek het ophou kleur. Wat gebeur toe? Toe vra vroue my watter kleursel gebruik ek, hulle wil dieselfde kleur hê. En wie doen my highlights? Dis toe dat ek besef, ek probeer my lewe lank om my hare te kleur, presies soos wat dit van nature lyk – ligbruin met natuurlike ligstrepe in die somer.

“I do wonder why people hate their grey hair so much! I think grey hair is a gift from the moon! When the moon laughs, her eyes produce tears of joy that fall to the earth and onto the tops of people’s heads!”
― C. JoyBell C

Iewers het die begeerte na lang hare gebly en verlede jaar het ek besluit ek wil net eenmaal in my lewe voel hoe voel lang hare. My eie kleur hare, grys of te not. Ek wou voel hoe swiep ‘n poniestert as ek om ‘n paal swaai. Ek het, en dit was goed. Maar nou is dit klaar.

Gryskop, kortkop, hier kom ek!

“Sail on, Silver Girl, sail on by. Your time has come to shine …”

(Paul Simon/Bridge over Troubled Water)

Vrede op Aarde en in die Mense ‘n Welbehae

Almal wens almal anders vrede en vreugde en seëninge toe. Dis ‘n tyd vir gesinne en saamwees en families en eet en oordaad. Moet asseblief nie vergeet om ook goeie wense aan jouself te wens nie. Jy verdien dit ook. Ja, jý.

Vir almal wat hulle nou afsloof omdat hulle kinders so hard gewerk het deur die jaar en nou ‘n ruskansie verdien – wat van jou? Wanneer rus jy?

As daar mense is wat vandag en/of more alleen is: ek dink aan julle. Reik uit na mense wat dalk more alleen is, nooi hulle oor. Of as jy self alleen is, maak soos vriendin Erla en kook ‘n enorme ete vir ander alleenmense.

Aan my maters wat tussen mense is/of gaan wees maar steeds alleen vóél, ek dink aan julle.

As jy alleen staan en skottegoed was, kry vir jou! Die lot wat na ete lê en rus, wag in antisipasie om ook ‘n vadoek in die hand te kry. Span hulle in. En sny daai waatlemoen. Dis tyd.

Deur die jaar eet ek bloedmin suiker en amper geen wit carbs nie. Maar vir Kersfees, nè, vir Kersfees maak ek aartappelslaai. ‘n Groot bak vol, dat ons drie dae daarvan kan eet. En kondensmelkmostertsous vir gammon. Én ek eet ‘n groot lepel vol uit die blik. En vir nagereg eet ons Pavlova, met tuisgemaakte meringue en soet roomys en bessies. So as ek volgende week sulk oor seer vingers en sensitiewe senu-eindpunte, ignoreer maar my klaagliederere.

Dis ongeveer al wat ons doen om Kersfees te vier. Ons eet bietjie kroek, ons kuier meer en die herwinningsak met bottels is bietjie voller. Ek kry elke jaar vanaf 1 Desember ‘n virtuele Adventkalender met ‘n spirituele boodskap,waaroor ek besin. Tog. Al is ek hóé jaloers op die lieflike rituele in Europa en elders, pas dit net nie in my lewe en omgewing nie.

Dankie weer vir wat jy vir my beteken het hierdie jaar. Ja, jý. En wat ons asseblief volgende jaar vir mekaar kan beteken.

Klippies vir Kersfees. Balans is alles!

Both Sides, Now

Joni Mitchell

Rows and flows of angel hair
And ice cream castles in the air
And feather canyons every where
Looked at clouds that way

But now they only block the sun
They rain and snow on everyone
So many things I would have done
But clouds got in my way

I’ve looked at clouds from both sides now
From up and down and still somehow
It’s cloud’s illusions I recall
I really don’t know clouds at all

Moons and Junes and ferries wheels
The dizzy dancing way that you feel
As every fairy tale comes real
I’ve looked at love that way

But now it’s just another show
And you leave ’em laughing when you go
And if you care, don’t let them know
Don’t give yourself away

I’ve looked at love from both sides now
From give and take and still somehow
It’s love’s illusions that I recall
I really…

Wie kan hierdie toneel vergeet in die onverganklike fliek, Love, Actually, waar Emma Thompson’s met Alan Rickman opbreek op maat van Joni Mitchell se Both Sides Now?

Wat jy Kry is nie altyd wat jy Sien nie

“Maar hulle gaan net daar slaap!”

Wat het hierdie woorde, Fred Mouton, Bun Booyens en Tribal Echo met mekaar te doen? Alles – As jy soos ek probeer orde en struktuur skep van die warboel in jou kop teen die einde van die jaar, voordat ons die illusie van die Reset knoppie kan druk om volgende jaar weer voor te begin.

“Maar hulle gaan net daar slaap!” Hierdie woorde hoor ek dikwels as mense van die dorp vir hulle kinders of ander familie plek soek, in die besigste tye, en dan boonop afslag wil hê omdat die mense net in ons gastehuis gaan slááp, verder gaan hulle mos heeldag by hulle kuier en daar eet. Maar hoe kry ons die plek ingerig vir gaste, wat is die onderhoud en bedryfskoste, sodat hulle net kan slááp?

So sien ek onlangs iemand kla oor die koste van vyf steke wat haar kind moes kry na ‘n val, sy reken: wat kan die paar stekies dan nou kos? Dit sou asem mors wees om te verduidelik van dokters se opleiding, hospitale se toerusting en bedryfskostes.

Gesprekke met kunstenaars en skrywers laat my altyd lekker voel, hulle kreatiewe energie vryf af op my en laat my lig voel. So was dit onlangs toe vriend Frazer en sy seuntjie verbyry op hulle fietse en eers by ons indraai vir koffie. Nou mense sien hulle internasionale sukses as Tribal Echo en ook hulle suksesvolle produksies op die verhoog en feeste en die toekennings wat hulle deesdae inryg, maar hulle sien ‘n liedjie, of ‘n produksie. Hulle sien nie 20 jaar se beplanning, laat nagte, harde werk en swoeg en sweet nie.

In vandag se Die Burger is ‘n lieflike artikel oor die spotprentkunstenaar, soos deur Bun Booyens aan Murray La Vita vertel. ons sien net die spotprent, en bewonder die man se insig en skerp kyk, maar ek het vandag verstom gelees hoeveel beplanning nodig is.

“Bedoelende, as jy gaan kyk hoeveel items daar op ’n bepaalde dag in ’n koerant is: Dis ’n gekibbel hier, ’n geveg daar, ’n huwelik, ’n egskeiding, ’n geslanery in die parlement. En dan kan jy net één ding teken van daai honderd goed.”

Dit is ‘n wonderlike klein sleutelgat waardeur jy kyk en sê: Dít is iets . . . ons sou dit nie geteken het as die gemiddelde leser van Die Burger nie geweet het presiés waaroor dit gaan nie.

Soms help dit om ‘n bietjie dieper te kyk, te dink, daar wag dalk ‘n verrassing as jy sien wat iets werklik verg. Anderkant die horison wag dalk ‘n groot verrassing.

Ons ken almal die enorme ysberg wat in die see dryf, wat net sy punt wys. Die lewe is net so.

Ek is fucked up! Regtig?

Die boek, The Book Thief sluit af met die woorde:

A last note from your narrator: I am haunted by humans.
– The Book Thief

Soms wonder ek hoeveel hierdie woorde bygedra het dat mense so negatief oor hulself en ander mense is.

Daar is elke dag meer memes wat rondgaan, oor hoe mense grappies maak oor hoe fucked up hulle is, hoe hulle ander mense haat, hoe hulle nie sosiale kontak wil hê nie, hoe hulle op eilande wil gaan bly, hoe hulle selfone en veral Facebook haat. Alles op einste toestelle wat hulle haat, op die platform wat hulle haat woord hierdie goed in strome gedeel met die mense met wie hulle nie kontak wil hê nie. Nou hoe nou?

Wel, as jy aanhou om vir jouself te vertel hoe fucked up jy en jou omgewing is, gaan jy dit sonder twyfel regkry om as ‘n fucked up persoon in ‘n fucked up lewe te funksioneer, met fucked up toestelle in jou hand.

Mense maak ook sulke grappe met ‘n negatiewe strekking oor ouer word. Doen so voort en jy word daardie einste oumens, want jy vertel dit vir jouself.

Ek sien darem deesdae al hoe minder mense grappies maak van “Gee my ‘n Grandpa” as hulle gefrustreerd of iets is, of wil sê jy maak my klaar. My oorlee vriend Ray was sio lief om dit te sê. Nou as jy al ooit gesien het hoe lyk iemand wat aan Grandpa’s verslaaf is, en hoe daardie mense se binnegoed opgevreet word totdat dit aan hulle buitekante wys, sal jy jou wraggies weerhou van sulke grappies. As mense lank genoeg iets hoor word dit mos ‘waar’. Netnou begin kinders dink dis cool om Grandpa’s te sluk. Of het mense begin dink daaroor?

Daarmee sê ek glad nie daar is nie ‘n plek vir humor nie, inteendeel! Daar is niks so afrodisiaties soos goeie humor en ironie nie.

Net so is daardie oordrewe cliché-ish positiwiteit en affirmations uit The Secret se dae net so erg. Jou arme brein hoor heeltyd hierdie “positiewe” goed, en arme jy leef in ‘n doodgewone wêreld soos ons almal, met goed en sleg en alles tussenin. Op ‘n dag besef jy jou lewe steek maar sleg af teen al hierdie positiewe goed en dan is jy in ‘n donker dal.

Onthou jou brein is gemaak om te glo wat hy hoor, jou brein self kan nie onderskei nie. Dis jyself as bewustelike mens wat moet onderskei tussen die inligting wat jy jou brein voer. Dié is maar net ‘n orgaan, wat opdragte uitvoer. Wees realisties, wees nugter. En dink! Balans is alles…

“The soul becomes dyed with the colour of its thoughts.”
― Marcus Aurelius, Meditations

Ondersoek jouself genadeloos!

As kinders is ons geleer daar is drie goed waaroor jy nie praat nie. Seks, Godsdiens en Politiek.

Nee, ek jok! Dit was net twee. Politiek en Godsdiens. Toe was Seks nog in totaliteit doodgeswyg. En politiek was maklik, want daar was net twee partye, die Natte en die Sappe.

Dis vreemd hoe sulke goed by ons bly as die waarheid, dat ons nie daaroor moet praat nie. Dis waarom ek hou van lekker gesprek daaroor, waar elke een kan verduidelik hoe hy voel. Uit een so ‘n gesprek, het ek vanoggend besef: Dis van stilbly oor die Groot 3, seks, geloof en politiek, wat die wêreld so deurmekaar is en wat mense mekaar steeds uitmoor, juis oor daardie drie goed. (En oor geld.) Dit is juis daardie goed wat nie ‘n goeie track record in die lewe het nie. As dit gewérk het om stil te bly daaroor, het ek nóú gesjarrap. Net soos die gebiddery en dankseggery vir reën, as dit gewerk het, was die Karoo lowergroen en ek ook op my knieë.

As mens heeltyd stilbly, voel dit vir my bietjie oneerlik, asof daar heeltyd ‘n paar olifante in die kamer stap wat mens moet ignoreer. Ek het ook vanoggend gedink, as die drie wat so stry om een tafel gaan sit, hou hulle nooit op praat nie en ek sal nie ‘n woord inkry nie. Ek ken al drie goed, dis intelligente mense wat gedurig selfondersoek doen. Ek kry wel mense jammer wat hulle eie gedrag en motiewe nooit bevraagteken en selfondersoek doen nie, en dan paniekbevange voortneuk en alles wat hulle mee geïndoktrineer is sedert kindsbeen, verdedig met hand en tand – dis hulle wat ek jammer kry.

So deur ‘n gepraat en geploeg en gestry, word mense dan die beste weergawe van hulself wat op die oomblik moontlik is. En hoe neem mens iemand dán kwalik vir wie hy is? So gesels daaroor en dink, stry as dit moet, ondersoek jouself, jou denke, motiewe en gedrag. Pas aan. Groei. Lees. Leer.

My neef se geploegde land van ‘n paar jaar gelede, laat my vanoggend oor hierdie dinge dink. As jy jou dae vul met mense wat die lied in jou stem kan hoor; sal die dinge wat jou vreugde gee vir ander ook betekenisvol kan wees. Al praat julle nie dieselfde taal nie.

You can close your eyes to the things you do not want to see, but you cannot close your heart to the things you do not want to feel.

– Tabitha Suzuma, Forbidden

Die dag toe my ma vir my gejok het…

Hierdie pragtige Wisteria wat uiteindelik te swaar geword het vir my suster Teunet se huis, het my elke jaar laat dink as ek haar mooi foto’s sien – behalwe vir ons bobbejaantjies wat in die berg gevang is, stertjies afgekap is, in die seeppot in kookwater gegooi in en toe skoongeskraap is, is ‘n Wisteria en Bougainvillea die enigste ding waaroor my ma vir ons gejok het.

Daar was ‘n pragtige Bloureën soos ons dit geken het, wat ‘n dak gevorm het op die agterstoep. Aan die anderkant van die huis is ‘n donkerpers Bougainvillea só gevorm om ‘n groot kuierplek te vorm as die familie kom kuier het.

Heerlik koel en mooi daarby. Dan het ons al die kombuis stoele en ‘draadstoele’ (daardie wittes met die ronde ring gesweis) uitgedra soontoe en in ‘n kring gepak, vir die grootmense natuurlik. Ons moes tee maak en gaan speel. Ek was altyd doodbang ons gaan nie ‘n slang sien wat in die takke skuil nie en my ma het ons altyd gerusgestel: Daar is twee soorte plante waarin ‘n slang nooit kom nie, ‘n Bloureën en ‘n Bougainvillea.

Ek het dit vir die waarheid vir my kinders vertel toe ek een goeie dag my eie Bougainvillea snoei… En tóé eers het die besef deurgedring toe die lang, dun slang elegant oor die tak drapeer lê …

I am relieved. May I now have the truth?
– Georgette Heyer, These Old Shades

‘n Laaste begin

Vandag sewentientien jaar gelede was dit die laaste dag wat ons in Roodepoort gewoon het. Laatmiddag toe die treklorrie weg is, het ons gou die laaste skoonmaakwerk gedoen. Ongelooflik hoe vuil so spierwit huis skielik lyk as al die meubels, potplante (ons het reuse plante gehad) en skilderye uit is. Daarna het ons die besem en mop in die bakkie gepak en geduldig vir twee ure die katte gesoek voordat ons die lang pad Kaap toe met twee karre gevat het.

Op hierdie moment  was ek alleen in my volgepakte kar met my oë stip op die twee rooi agterliggies van John se bakkie en swaargelaaide sleepwa, op pad Kaap toe, na ‘n nuwe lewe. Ek was bang vir die donker en die lang pad, maar met die twee getraumatiseerde katte kon ons nie oorslaap nie. My susters het heelpad SMS’s gestuur, net na middernag het Magda gesê ek moet mooi ry, sy gaan nou slaap. 

Dit was traumaties om ons kinders, die familie en my ouers agter te laat, en die onbekende in te vaar. Nogal sonder dat ons weet hoe ons gaan maak om geld in te bring. Om my kop besig te hou, het ek die 1415 km opgedeel in eenhede van 50 km. Dit was maar 29! So kom ek heeltyd sommetjies in my kop maak en dit het my baie gehelp. Net heeltyd John se agterliggies dopgehou. Dit was vir my makliker om hom te volg as om voor te ry. My susters het heelpad kontak gehou, tot laat in die nag opgebly om my te ondersteun.

By Leeu Gamka was ons die oggend 03:00 bitter moeg en op ‘n manier het ons mekaar verloor. My frantiese oproepe na sy selfoon, een van die eenvoudige eerste Nokias, is nie geantwoord nie. Lang storie, kat wat uitglip, en hy wat soek. Ons wat mekaar weer vind. Daar in die donker met net trokdrywers waar jy kyk, het ek besef ons twee is nou op mekaar aangewese. By die volgende Stop/Go was daar ‘n bokkie, sy ogies was vir ‘n oomblik herlder in die lig. Ek was nie seker of ek hom gesien het nie, maar John het die kode geflits met sy agterliggies en ek het geweet die bokkie was werklik. ‘n Boodskap.

Met dagbreek het ons deur die lieflike Hexrivier gery. Daardie poort was vir my simbolies van die poort na my nuwe lewe. Ons was weer vars, die lug was helder. Deur Worcester het die bruin tannies met vrolike dogtertjies kerk toe gestap. Tog snaaks watter pentjies bly in mens se kop sit. ‘n Klompie stout seuns saamgebondel het my laat dink, ek hoop nie hulle plant spykers vir verbygangers nie. Spyker of nie, you attract what you fear. By Theewaterskloofdam waar ons vir die laaste maal bene gerek het, het ons my kar se pap band gesien. Daardie Mercie was gepák! Ons moes alles uitpak om by die spaarband uit te kom. Die moegheid en lang nag en wonder het sy tol begin eis. John het op sy tande gebyt en ek wou huil. Maar wat, dit was ‘n avontuur, en ons was net ‘n uur weg van ons nuwe lewe af.

Dit was bewolk en reënerig, presies ‘n dag soos vandag. Die Overberg op sy heel, héél mooiste. Wuiwende donkergroen graanlande, wat golwe gemaak het in die wind. Die een reënboog na die ander het die skoonste, suiwerste kleure gekaats in die venster en in die reendruppels. My gemoed het opgebou, trane het oor my wange gestroom sonder dat ek huil, en my siel het ontplof. In ‘n oomblik van ekstase. Dit was onbeskryflik. Die hele lug was vol reënboë, nooit vantevore, en nooit weer sedertdien het ek so iets beleef nie. En toe was daar die absolute magiese oomblik, waarvan ek nog nooit gehoor het nie. Ons het onderdeur ‘n reënboog gery, ons nuwe lewe in. Op daardie moment het ek geweet ek is besig om my sielspad te loop, dat dit goed is, en reg. En more, op 1 September, bly ons sewentien jaar hier, die langste wat ek ooit op een plek gebly het.

 

“The thing about being catapulted into a whole new life–or at least, shoved up so hard against someone else’s life that you might as well have your face pressed against their window–is that it forces you to rethink your idea of who you are. Or how you might seem to other people.”
― Jojo Moyes, Me Before You

‘n Vrou en ‘n Skoen

Op 25 Augustus 2015 het ek geskryf: Die waarde van Facebook. And the joys of living in a small town. Die see het geneem en die see het gegee… Tien dae tevore het ek gevra: Waar kry ek my skoen? Een FitFlop verlore tussen klein strandjie en hoofstrand. As jy dit dalk sien, bêre asseblief vir my?

Die skoen-sonder-maat

Tien dae voor 25 Augustus, was dit 15 Augustus, dus vandag presies 4 jaar gelede, op die dag het ek ‘n skoen verloor, en vier mense het gesoek waar ek dit verloor het en nie gevind nie. Ons vier het die volgende oggend op ‘n blommetoer gegaan, en ek het aanvaar my dure skoen is weg. In Springbok het ek toe ‘n paar plakkies gekoop om op die Weskus-reis te dra, en aanvaar ek sal maar weer ‘n ordentlike paar draskoene kom koop as ons terug is. Ek het altyd net een paar plakkies, een paar sandale, een paar slippers, een paar skoene, een paar tekkies en een paar boots. Dit dra ek dan op voordat ek ander koop.

Tien dae later was ons terug, en my foon het gelui. ‘n Vreemde vrou het gebel, en gesê sy het ‘n verrassing vir my. Sy het die oggend op die strand gaan stap, en gesien hoe daar ‘n skoen uitspoel. My skoen was 10 dae ter see – ongeskonde. Na vier jaar het dit effens begin verinneweer, waar die ander een nog perfek was. Sê iets van FitFlop se kwaliteit!

Na tien dae op die oop see…

En toe vandag, dag en datum vier jaar nadat ek een skoen verloor het op die strand, gebeur dit weer. Hierdie keer het ek nie besef hy was weg nie, maar ons het deur die lagune gestap en na ‘n ruk het ‘n vreemde man van oorkant af arms geswaai en geroep. Ek het gewonder wat gaan aan, want dit was net ons op die strand. Toe gooi hy my skoen oor die stroom! Hy het blykbaar van die restaurant af gesien dat ek my skoen verloor en niks agterkom nie, ek was droomverlore besig om skatte te soek op die strand, nadat ek gevra het: Give me a sign… Die stukkie seeglas was die eerste wat ek in 17 jaar op die strand opgetel het. Give me a sign…

Die skoen en die skatte, direk nadat ek gevra het…

And I, much like sea glass, shall shatter myself from my broken-bottled beginnings and take the journey of my life. I wish the sea to erode me, transform me, and I hope you’ll then pluck my shards from the sand and call me good enough, call me yours.

Thank you, Universe.

Die man met die ysblou oë

Jare gelede toe John nog ‘n “Belangrike Man” in Johannesburg was, was ons genooide gaste by een of ander perdewedren, een van daardies wat jy vir jou smart aantrek, seekosetes kry en so aan, en met so ‘n spesiale plek waar ons ons weddenskappe kon plaas. Nou my geliefde is nie ‘n man wat hom ophou met ‘n gedobbelry nie, maar ons tafelgenoot het saam met my ons weddenskappe geplaas en dan het ons met groot gejuig ons perde dopgehou en dan ons wengeld gaan haal en summier weer verwed. Lékker man. Ek onthou ek het so swart mini aangehad, en sulke wilde fish-nets met rose op. En ‘n sexy swart hoed.

Ons was net weer besig om ons nuwe perde te kies, toe ‘n man met sulke ysblou oë my op die skouer tik en vra: En hoe, presies, kies julle twee mooi meisies julle perde dat julle so aanmekaar wen?

Daardie een sin van die man met die ysblou oë, het ‘n reeks gebeure in plek laat val soos ‘n Rubik’s Cube wat in plek kliek.

Nou Die Man Met Die Ysblou Oë het in my lewe bly opduik, op onwaarskynlike plekke. Hy was die eienaar van die restaurant waar ek my oggendkoffie gedrink het in Melville, waar ek my dag beplan het. Ek het hom raakgeloop by die Toastmasters klub waaraan ek behoort het, wat kilometers ver was van beide ons huise. Een aand op pad na Toastmasters, lui my baksteen Ericson en hy vra hy ek moet hom ontmoet vir koffie voor die tyd en ons kom nooit by Toastmasters uit nie, maar begin ‘n besigheid saam. ‘n Kwekery. Ek het die volgende dag mt werk bedank. Net so. Security blankets se dinges.

Kyk, ons is grootgemaak in ‘n tyd wat jy gaan studeer het in ‘n ‘veilige’ rigting soos onderwys, sodat jy iets het ‘om op terug te val’ nie. Niemand het egter ooit gesê waarop jy gaan terugval nie. Nou daardie jare het jy ook besluit watter werk jy wil doen, aansoek gedoen, en die pos gekry. Veilige beroepe, sekuriteit, pensioenskemas. Jy het ook nie sómmer van werk verander nie. Wrapped in security blankets, dit was ons.

Drie jaar later was John ook nie meer ‘n Belangrike Man nie, maar deel van die kwekery en ons koop toe ook ‘n Verimark Franchise. As kleinhandel besigheids-eienaar, voel jy teen Januarie of jy nie meer uit die bed wil klim in die oggend nie, wat nog te sê om jou liggaam moeisaam deur die dag sleep. Ek het een goeie dag net opgestaan en twee vliegkaartjies bespreek Kaap toe vir die naweek, sonder enige planne van hoe en waarheen. John wou nog prakties wees en ‘n ordentlike vakansie reël, maar ek het bloot gesê die kaartjies is gekoop, alles is gereël, ons vlieg en klaar.

Van die lughawe af het ons kuslangs gery met Clarence Drive, deur Bettiesbaai. Op daardie stadium het nie een van ons hierdie gedeelte van die Wes-Kaap geken nie. In Kleinmond aangekom, het ek vir John gevra om bietjie deur die woongebied te ry, dit het na ‘n lekker dorpie gevoel, so tussen die berg en die see. Ek onthou die gevoel in my hart toe ek vir hom gesê het, “Hier sal ons lekker kan fietsry, kom ons kom bly hier.” Inskiklike mens wat hy is, het hy dadelik ingewillig, maar bloot omdat hy soos gewoonlik nie mooi geluister het wat ek sê nie. Hy het gedink die bedoeling is dat ons die aand in Kleinmond oorbly, in plaas van verder ry soos beplan.

Nadat ons blyplek vir die aand gekry het, wou ek gaan kyk na huispryse. Ons het by die naaste eiendomsagent – die Oranje een nogal! –  na ‘n muur vol foto’s gekyk, en John het sy vinger spontaan op een foto gedruk en gesê hy hou van dáárdie een. Die agent wou nie byt aan ons navrae nie en gereken dat die plek te verwaarloos is en dat hy ons beter huise in dieselfde prysklas kon wys. Kleinmond is egter ‘n klein dorpie en ons het die huis self gaan soek. ‘n Teensinnige vrou het ons storie aangehoor en ons binnegelaat om net baie vlugtig die huis te bekyk.

Ons was onmiddellik albei verlief op die verflenterde huis en het teruggery na die eiendomsagent en ‘n aanbod om te koop gaan teken, onderhewig aan die verkoop van ons besigheid binne sestig dae. Twee dae later het ons teruggevlieg Johannesburg toe en die besigheid die volgende oggend voor werk verkoop. Net so. Alles het soos ‘n legkaart in plek geskuif.

So het ons status van sakemense in die stad oornag verander na vroeg-afgetree-by-die-see, by ‘n plek wat ons hoegenaamd nie geken het nie. Intussen het ons natuurlik ook ‘n lekker besigheid opgebou, wat baie goed vir ons werk.

Die belangrikste van alles, ons het nou TYD. Tyd om te doen wat vir ons lekker is, tyd om onsself te leer ken en te groei en ontwikkel. Ons het nader aan onsself en na mekaar gegroei. En dit alles het begin by ‘n vreemde man wat my op ‘n funksie op my skouer tik en iets vra. Die man met die ysblou oë. Ons lewe het daardie dag ‘n vurk gevat, wat ons gestuur het na ons tuiskoms, met ‘n lewenslange vriend.

Huis is waar jou hart is.
Hart is waar jou huis is.

Die legende van Ella Gordon

Ons hou mos van rondry. Op ons reise, vat ons meestal the road less travelled en as ons by ‘n vurk kom, vat ons hom.

So het ons een ook een goeie dag op die perde-begrafplaas van Ella Gordon afgekom. Ella Gordon Dove Colston, is in Edinburgh in Scotland gebore, op 18 Januarie 1873. Sy het tuisonderrig gehad, maar op 18-jarige ouderdom, het haar verligte pa toegelaat dat sy ook privaatonderig op universiteitsvlak kry, in Engels, Frans en Geskiedenis. Gedurende 1887 – 1893 het Ella ook onderrig in Musiek en Drama gehad, en deel geword van die gewilde verskeidenheidskonserte van die tyd.

Na haar pa se dood in 1897 het Ella in Frankryk betrokke geraak met ‘n teatergroep en sirkus, en daar haar liefde vir perde uitgeleef. In die vroeë 1900’s het sy na Suid-Afrika gekom,waar sy by die Tivoli teater opgetree het en haar lewensmaat Klara Markgraaff ontmoet het.

Sy het aanvanklik ‘n gedeelte van die plaas Braemer gekoop en daar ‘n huis gebou, wat vandag deel is van die Hamilton Russell landgoed. In 1907 het sy na Karwyderskraal getrek. Sy het haar eie huis gebou in ‘n individualistiese styl en die mure met frescoes versier. Sy het ook haar eie meubels gemaak.

Ella was streng met haar werkers, kerkbywoning was verpligtend en wyn wat totaal verbied op die plaas. Sy het ‘n skool, ‘n kerk, stalle en huise gebou en daar was ‘n hegte gemeenskap op die plaas. Sy het ‘n groot liefde vir perde en honde gehad en hulle ook afgerig. Haar perde is in behoorlik gemerkte grafte begrawe, so ook haar geliefde hondjie Moppy.

Sy het as die “perdevrou van die Overberg” bekend gestaan vanweë haar liefde vir haar perde en honde en hoewel sy baie geliefd was, was haar seksuele oriëntasie vir baie mense ’n steen des aanstoots. Sy was ook bekend as “die vrou met die kruisbande” en het haar liefde vir Klara op die plaas Karwyderskraal uitgeleef.

Weggesteek op ‘n plaas op die Karwyderskraalpad naby die Hemel-en-aarde vallei, is die vreemde, verwaarloosde begrafplaas vandag nog te sien. In nege uitgemerkte blokke, kompleet met verweerde grafstene, rus Ella Gordon se geliefde perde. Slegs ‘n paar se grafskrifte is nog sigbaar:

Wickers. Trick Hors. Clever, good and true. Aurevoir old friend. From EGDC Booysums the wonder horse, we shall meet to part no more.

Polly my saddle horse good and true. Rest thy work’s done.

In die hoek van die gewone begrafplaas, is nog ‘n vreemde graf, langs dié van Ella Gordon. Die steen is gebars en verweer, maar daar is nog ‘n paar woorde sigbaar. Woppy my dog Died Nov 17 Age 18 Yrs. We’ll meet to part no more. RIP EGDC

Vandag is daar min van hierdie legendariese vrou se erfenis sigbaar op die Karwyderskraal plaas. Dit is moeilik bereikbaar en haar bouvallige huis en die verwaarloosde grafte is toegegroei met gras. In 2016 was daar nog ‘n crèche in die ou skool, maar dit het gevaar gestaan om weens die gebrek aan instandhouding en gebrek aan fondse, te sluit. Ek hoop van harte die fondsinsamelings was suksesvol.

Dramaturg Charles Fourie het ‘n paar jaar gelede ‘n stuk op die planke gebring: Ella se perde. “God se liefde is wyd, maar is dit wyd genoeg om honde, perde en lesbiërs in die hemel toe te laat?” was die tema van die stuk.

Stof is jy… En tot stof sal jy…

Ella Gordon se verwaarloosde huis in 2013
Ella Gordon se ongemerkte graf
Perdegrafte
Die graf van Wickers, trick hors (sic)
Ella se hond, Woppy, se graf, langs haar eie.
Die crèche, soos dit in 2016 gelyk het.

Verandering is fantasties!

Meeste mense verstaan nie die konsep verandering nie, hulle kan net vergelyk met dit wat hulle reeds ken.

Waarom skop mense so teen verandering? In my bietjie meer as ses dekades het Afrikaans as taal baie verander. Lees maar net die boeke wat geskryf is in die tyd toe jy ‘n kind was. Lees die klassieke werk van Hettie Smit, Sy kom met die sekelmaan (1937). Voordat jy dit as oud en argaïs afskiet, lees dit vir van die mooiste stukkies prosa in Afrikaans uit vorige eras. Taal verander. Omdat dit so geleidelik gebeur, besef ons dit nie. Ek kom gedurig in die versoeking om vir mense te vra wat so verwoed veg om behoud van die taal, tot op watter stadium wil hulle die taal behou soos dit is, want hulle besef nie hoe dit onder ons neuse verander nie. Onthou die dae toe kondensmelk swak taal was? Mens moes praat van versoete gekondenseerde melk.

Neem nou maar die weerstand teen e-lesers. Soveel mense soos daar is wat Kindles en ander e-lesers besit, soveel mense is daar wat daarteen weerstand bied. Hulle praat graag van die reuk en gevoel van ʼn régte boek, maar lief soos wat ek vir boeke is, so min hou ek van die hooikoors wat ek kry van stowwerige boeke (al is dit ook nou my 1944 weergawe van Sy kom met die sekelmaan), en die chemikalië wat ek ruik by ʼn splinternuwe boek. Ek is passievol oor nuwe tegnologie sowel as boeke; daarom was dit maklik om in hierdie bedryf te begin leer van die verwerking van e-boeke. Eens op ‘n tyd is boeke op kleitablette geskryf en die tegnologie het sodanig ontwikkel dat die ou Egiptenare papirusvelle kon maak om op te skryf en te skilder. Ons Afrikaanse taal het ontwikkel uit Hoog-Hollands, met insette van ander tale. Die manier waarop ons lees, hou tred met die lewe – dit is dinamies, dit groei en verander. Daar was ‘n tyd toe mense ook gekant was teen televisie, rekenaars en selfone en tot vandag is sommige skrywers steeds nostalgies oor die gesellige gekletter van ‘n tikmasjien.

Kom ons verander saam met die taal, ons skep ons eietydse liefdesverhale, ons verewig dit op die platforms van ons tyd, as ons kom met die sekelmaan.

Net so verander dinge in ons land. And shit happens. Oral, nie net by ons nie. Daar is die klomp wat skree: eindtye, dis die laaste van dae. Dan dink ek weer, ons leef eintlik in wonderlike, gesofistikeerde tye. My ouma was in ‘n konsentrasiekamp in die ABO. My ma was ‘n kind tydens WWII en het grootgeword met die kosskaarstes van die nagevolge daarvan. Wat maak ons geslag so spesiaal dat ons nie kan of wil glo dat shit inderdaad happens nie? As dit nou gehelp het om te kerm daaroor, het ek op my balkon gaan staan en my frustrasies onder die maan uitgeskreeu. Maar nou hoor net my maters dit as ek kla, en nie een van hulle is by magte om hulleself te help teen die frustrasie van alles nie, en allermins kan hulle my help.

Romantiek en nostalgie oor kinder- en studentejare verkoop produkte, maar as jy dit in perspektief sien, is dit illusies. Geldeenhede en betaalmiddels verander. Die aarde se struktuur verander. Weerpatrone, geografiese veranderinge, natuurrampe, ystydperke, kuslyne, pole en meer. Daar is soveel ingrypende veranderinge waarvan ons weet. As mens kyk na die geskiedenis en lae waarop gebou is in stede soos Londen en die hawestad Jaffa in Israel, sien jy hoeveel beskawings het al gekom en gegaan. Londen se Groot Vuur van 1666 was maar net een van ‘n paar. Pompeii, die legende van Atlantis en ‘n stad onder die see in Alexandria, is maar net ‘n paar bekende voorbeelde  van vorige beskawings wat deur rampe verwoes is. Daar is ‘n onderwatergrot in Meksiko ontdek, met artifakte en menslike oorblyfsels van die Mayas. In Seattle is daar Pioneer Square, met ondergrondse strate, van ‘n stad onder die stad. Ons kan eenvoudig nie dorpe en stede verhoed om te verander nie.

Eetgewoontes, modes, haarstyle, selfs die manier hoe mense troeteldiere hanteer, verander. Ons self verander. Geloof en religieuse gebruike verander. Alles kom en gaan. Liefde ook. Mense sweer ewige trou en skei terwyl hulle mog aan die troue afbetaal. ‘n Mens kan sulke veranderings letterlik na enige iets terugtrek. Meeste verandering gebeur geleidelik, dikwels sonder dat ons dit agterkom. Tog wil mense dit behou wat hulle ken en dit meet aan dit wat hulle reeds beleef het, sonder om te dink iemand wat net 5 of 10 jaar ouer is, het meer beleef en wil vashou aan nog ‘n entjie die verlede in.

Do what has to be done. Ontwikkel jou ruimtelike intelligensie en sien jouself in perspektief ten opsigte van die nuwe, veranderde lewe.

“Christianity, like genius, is one of the hardest concepts to forgive. We hear what we want to hear and accept what we want to accept, for the most part, simply because there is nothing more offensive than feeling like you have to re-evaluate your own train of thought and purpose in life. You have to die to an extent in your hunger for faith, for wisdom, and quite frankly, most people aren’t ready to die.”
― Criss Jami, Killosophy

Grense is vir mense

Een van ons gerespekteerde skrywers se boek wat vertaal is vir die oorsese mark, is redelik sterk gesanitiseer. Dit het onlangs met navorsing gebeur, dat iets aanstoot gegee het en dat daar aanbeveel is dat navorsing voortaan strenger bekyk moet word om seker te maak dat dit niemand kan aanstoot gee nie. Grense is nodig, maar in fiksie? Het die Salman Rushdie’s en Breytenbachs verniet opgeoffer?

This image has an empty alt attribute; its file name is OzH48jU.pngOm aanstoot te neem het deesdae ‘n lewe van sy eie gekry. Mense vlieg mekaar in oor die geringste, net ingeval daar iemand is wie se gevoelens dalk geknou sal word, en so knou hulle weer af. Meer as ditwels het dit niks te doen met die persoon self nie, maar dit neem sommer aanstoot namens ander.

Ons almal streef tog dieselfde basiese waardes na, waar ons optree in ‘n gees van liefde, respek, kundigheid, eerlikheid, samewerking, toegewydheid en inisiatief. Vir my voel dit ons kan dit sonder die vaandel van Godsdiens doen. Ons moet dit dalk júís sonder die vaandel van Godsdiens doen, sodat ons verantwoordelikheid aanvaar vir ons eie denke en dade.

Alles het opsioneel geword. Hier het ‘n mentaliteit ontstaan van as jy kan wegkom daarmee, doen jy dit. En dit vryf af op die kinders. Ons hoor en sien almal hoe dinge handuitruk in skole, maar waar kry daardie kinders hulle voorbeeld? Tuis. Mense het met sosiale media ‘n stem gekry en baie gebruik die geleentheid om ongebreideld tekere te gaan. 

Het ons té vry van spraak geword, en word daar dalk nou deur meer vryheid wat toenemend op subtiele maniere ingeperk word noodwendige grense gestel wat in sekere opsigte eintlik nodig is? 

Die reeks The Handmaid’s Tale gee vir ons ‘n kykie van wat sou kon gebeur in ‘n wêreld waar vryheid absoluut ingeperk word en waar vroue gebruiksartikels word. Kan ons ‘n lewe in Gilead verhoed?

Kan ons iets verander aan ‘n sosiale orde wat deurmekaar is? Dalk as ons by onsself kan begin. By ons eie menswees en grense en respek en integriteit. Ons eie ingesteldheid. Die wete dat ons onsself in die oë moet kan kyk. As ons daarmee tevrede is, kan dit dien as voorbeeld vir ander. So kan dit uitkring in ons huise, in ons dorp en na almal wat ons raak, maar veral ons kinders.  

Blessed be the fruit.
Praise be.

To read a 600-page novel and then say that it has deeply offended you: well, you have done a lot of work to be offended.
– Salman Rushdie

Drome is vir slaap

Daardie ou cliché van “If you can dream it, you can do it” hou nie meer vir my water nie. Dis eenvoudig lagwekkend om groter te droom as jy nie eers die huidige realiteit kan laat funksioneer nie.

Hierdie siniese stelling maak ek terwyl mense stry oor ons President se droom van ‘n nuwe stad, met hipermoderne skole, hospitale en die nuutste tegnologie; terwyl dit wat beskikbaar is, in die grond in bestuur word. Opleidingsfasiliteite sluit oral en standaarde verlaag tot op ‘n lagwekkende punt. Hierdie afdraande pad het nou in ‘n spiraal beland. Kan CR se droom ons daar uitlig? Malema is reg as hy sê ons is nou wakker, daar moet nou gedoen word.

Maar wat kan ek doen? Ek kan nie ander se seer en siek fix nie, ek kan nie my dorp of my land fix nie. Hopelik kan ek myself nog fix. Voortaan gaan ek nie meer my energie fokus op iets waarteen ek magteloos is nie.

Meeste van ons lyk al soos ‘n ou fietsband uit die sewentigs met soveel Patch & Solution op van al die traumas wat ons en ons naastes in hierdie land beleef wat ons moet verwerk en aanvaar en oor rou, dat die fietsband lyk soos ‘n laslappieleerbaadjie uit die tagtigs.

Van nou af konsentreer ek op myself en my eie kringetjie, op dinge wat ek kan beheer en my gelukkig maak. Ek neem kennis van wat om my gebeur en ek doen wat ek kan.

Droom gerus, maar dink en doen terselfdertyd. Niks gebeur vanself soos in flieks, romantiese fiksie of cliché’s what klakkeloos gedeel word, sonder om regtig daaroor te dink en dan iets daaraan te doen nie.

Dreams are good friends when you’re lonely, indeed. Drome kan troos, dit gee hoop. En ons kan saam met John Lennon Imagine…

Imagine all the people
Living life in peace
You may say that I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope someday you’ll join us
And the world will be as one

Die blou baadjie

In 2014 het ek iets geskryf oor ‘n diep vriendskap, wat my die grootste vreugde, maar ook die grootste pyn ooit besorg het. Hierdie is die verkorte, meer gedempte weergawe.

***

Vandag voel ek vry! Ek het ʼn blou baadjie wat my nog nooit gepas het nie, uitgegooi by die ander ou klere. ʼn Baadjie wat amper nege jaar in my kas gehang het, en ek net een keer vir ʼn kort rukkie aangehad het, omdat hy my sleg pas. Netjies opgevou in die mandjie by die ander goed, reg om weggegee te word.

Op ʼn paar dae na, is dit nou nege jaar sedert my hartsvriendin se man haar doodgeskiet het. Koelbloedig, eers vyf skote in haar bors met ʼn rewolwer, en toe het hy haar gesig met ʼn haelgeweer weggeblaas. As ek jou nie kan kry nie, sal niemand anders ooit weer in jou mooi gesiggie vaskyk nie. Dit is hierdie woorde wat in ʼn vyftien-jarige dogter se brein gegraveer is, net voordat sy histeries begin skreeu het. Die geskreeu het oorgegaan in rou kreune, skaars hoorbaar, waar sy soos ʼn fetus in ʼn bondeltjie langs haar ma gelê het. Sy het nooit die haelgeweer se tweede skoot gehoor, wat haar pa se bloed en breins oor die mat en meubels versprei het nie. Ook oor my stoele, wat ek vir haar geleen het.

Ek hoef nie my oë toe te maak om die prentjie te sien van die dogter wat by Rosebank Mall se roltrappe afhardloop, en uitasem sê: Ek hoop nie tannie het klaar kaartjies gekoop nie, ons kan nie meer fliek nie, ons trek, en tannie-hulle moet kom help. Die reëling was altyd dat die een wat eerste daar is, solank die kaartjies koop, vir twee ma’s met twee dogters.

As ek terugdink aan my rooi Mini, sien ek altyd hoeveel bondels klere, en los bakke, en los stukke meubels op een slag in so ʼn klein karretjie kan pas. En ek dink hoe vinnig, en hoeveel keer mens tussen Roodepoort en Randburg in een middag kan ry. Die adrenalien wat energie gee om nóg ʼn keer met ʼn stel trappe op te klim. Die genade om ʼn kind wat in ʼn woedebui byna verwurg is, se nek saggies met salfies in te vryf, voor ek hom op ʼn bus laai na sy tannie toe.

Dit alles het my met net genoeg energie gelaat, om met ʼn oop gesig te lieg toe hy my na haar vra: Nee, ek het nie ʼn clue nie, ek het gister laas met haar gepraat. Mens kry egter genade en krag, om nie ʼn man te haat (of te antwoord) wat vir jou sesuur die oggend aan jou kombuistafel skreeu: “Ek sal haar fokken dóódmaak as ek haar kry, en dit sal jóú skuld wees! Dis jý wat allerhande bliksemse idees in haar kop gesit het!”

Dis verbasend om te sien hoe ʼn lyksbesorger so ʼn flenter-gesig bymekaar kan trek, en plak, om bloedloos bleek, ʼn stuk gesig so tussen wit satynvoue te rangskik, dat dit amper herkenbaar, sy, is. Wit, koud en hard.
Dit was toe maklik om vir die dooie vrou te sê: Ek sal na jou kinders kyk, ek sal kyk dat hulle groot kom.

Iewers het ek krag vandaan gekry om haar dogter genoeg te kalmeer om lank genoeg op te hou ruk en bewe, om in die kerk te hoor wat die predikant sê. Of eintlik, vir die familie se onthalwe, deur die diens te sit. Die familie wat meer bekommerd was oor die geskiktheid van ʼn donkerblou fluweel aandrok wat die kind wou dra, want dis die laaste ding waaroor sy en haar ma gepraat het, die blou rok wat sy aangepas het.

Dis met dieselfde blou aandrok wat ek haar direk na die roudiens na haar gunsteling restaurant geneem het, waar sy gereeld saam met haar ma gaan eet het. Waar die kelnerin, Gaby, ja Gaby was haar naam, haar vasgehou het sonder om ʼn woord te sê, want sy het ons goed geken.

Twee hoërskoolkinders het dapper aangegaan om alles uit te sorteer, om ʼn garage verkoping te hou van oortollige klere en meubels. Met eenkant ʼn hopie, met ʼn paar baadjies vir my, want ek weet tannie het so van die groen baadjie gehou, en die bloue. Sulke dinge soos om briewetasse leeg te maak, en boeke uit te soek het hulle besig gehou. Clarissa Pinkola Estés se Women who run with the wolves ook op my hopie, want my ma het gesê Tannie moet beslis hierdie boek lees. Twee kinders het met boedelberedderaars en eksekuteurs gepraat en onderhandel.

Daar was dingetjies waarmee ek kon help, soos om te wys hoe werk die wasmasjien, maar die seerste seer uitsorteerwerk kon net die twee kinders doen. Kinders wat ek intiem geken het, en hulle vir my.

En nou? Nege jaar later? Algaande het ek my belofte verbreek, en al hoe minder kontak gemaak. Skuldig gevoel, maar nie skuldig genoeg om te bel nie. Belofte maak skuld? Die feit dat die kinders nie kontak gemaak het nie, verander niks, ék is die grootmens wat belowe het.

Dit het goed gegaan met die kinders, en dit het sleg gegaan, sommer baie sleg. Baie groot bedrae geld is op heroïen spandeer, en later op rehab. Die goeie goed het ek agterna van gehoor.

Nou wat maak dat ʼn mens net mooi op ʼn dag opstaan, en voel jy wil skoonmaak? Skoonmaak en afskil, agterlaat. Elke kledingstuk in my kas het ek uitgehaal, oorweeg, en óf teruggesit, óf uitgegooi. Die groen baadjie het ek oorweeg, en gedink, nee, ek dra dit gereeld, en teruggesit in die kas, en boontoe opgepraat: Dankie Vriendin, dat jy altyd sulke goeie kwaliteit klere gekoop het! Die blou baadjie kon ek sonder emosie uithaal, aanpas en besluit, nee, dit doen absoluut niks vir my nie.

***

Nou, nog ‘n paar jaar later, besef ek toe ek hierdie stukkie geskryf het, mas dit maar net die begin van die pproses om finaal afskeid te neem. Van my vriendin en van my pyn.

When you part from your friend, you grieve not; For that which you love most in him may be clearer in his absence, as the mountain to the climber is clearer from the plain.
– Kahlil Gibran

Wie is ons?

Die internet is ‘n wonderlike ding, mens besef nie hoeveel van jouself bly in die lug rondsweef vir baie jare nie. So ontdek ek nou ‘n stukkie wat oorlede “Ouboet” oor my geskryf het. Hoe graag sou ek nou vir hom wou dankie sê vir sy insig, hoe hy my gesien het 10 jaar gelede, al het ons dikwels vasgesit en hy het dan telkens gekla het oor die snotklap wat hy voor die hoofpawiljoen gekry het. So het hy my gesien:

Ek en vriendin MaanKind het ‘n deal.  Ek “spec” haar en sy doen dieselfde met my. Dus, die karakter MaanKind manifesteer soos volg deur my bril: 

1.) Sal die volgende die meeste geniet:
Sononder op die strand met haar kleinkinders om haar en ’n glasie. Meerlust Rubicon in die hand

2.)  Watter tipe film sal hulle die meeste geniet:
Titanic, Captain Corelli’s Mandolin, The pianist.  

3.)  Watter tipe restaurant sal hy/sy die meeste geniet:
Die visplek op Houtbaai se strand.

4.)  Watter stelling beskryf jou blogmaat die beste:
Slim moederfiguur wat nie nonsens vat nie. Gee moeilik komplimente en as sy een gee, verdien jy hom. Eerder haar pel as haar vyand.

5.)  Hoe sou jy jou blogmaat se dress sense beskryf:
Stylvol en smaakvol

6.)  Watter woorde som hom/haar die beste op:
Die kombinasie van ’n huishen, kultuurliefhebber en intellektueel.

7.) Watter soort voertuig dink jy pas die beste by jou blogmaat:
Die nuwe E-klas Merc, maar ek weet sy gaan van my verskil. Dus ‘n wit Corolla.

8.) Waarna dink jy luister jou blogmaat:
Verseker nie Worsie Visser, Charles Jacobe, Cora Marie of Jurie Els nie. Dalk iets nader aan die teenpool. Ek vermoed Adante Cantabile van Rachmaninoff (du Plooys van Soetmelksvlei se kenwysie) sal sy geniet, so ook die kabbelende meevoerendheid van Schubert se Impromptu in Amol en Sinding se Rustle of spring.  Dus, musiek nader aan class musiek as aan kontreimusiek.

9.) Watter stokperdjie/tydsverdryf pas by hulle:
Skryf, kultuur, reis en kuier, boeke, boeke, boeke & tjloklitkoeke

10.) Aan watter historiese figuur laat jou blogmaat jou die meeste dink en hoekom?
Die raakpunt tussen Florence Nightingale, Olive Schreiner en Barones Maggie Thatcher.  Hier en daar slaan“ shades of Mother Theresa“ deur.

(Oor die “Stylvol en smaakvol” sou ons kon stry. Ek is ‘n jeans-mens)

Elke mens het ‘n paar selwe:

Eerstens soos jy jouself sien of beleef. Jou selfbeeld, of dit wat jy van jouself dink, die mens wat jy dink jy is. Dan soos ander jou sien en beleef. Jou naastes, jou kinders en jou partner sien jou natuurlik anders as mense in jou werksituasie, want jy tree anders op daar. Openbare figure het ook ‘n openbare beeld wat sekerlik verskil van die mens wat jy by die huis is. Dan is daar jou virtuele self. Ek het bv al voorheen ‘n blog gehad met ‘n totaal ander persoonlikheid as my eie. So was ek ‘n ander mens, was ek ék, of watter deel van daardie persona was ‘n deel van myself? Dan die mens wat of wie jy werklik is. Die mens wat IS, wat die manifestering van jou gedagtes is. Die een waar jou hart volgens die ou Egiptenare na jou dood geweeg word wat ligter as ‘n veer moes wees.

Elke mens wat Egipte toe gaan, bring seker sy eie stukkie papirus saam, en hierdie een was in 1999 absoluut my eerste keuse, die onderste een waar die weighing of the heart seremonie deur die god Anubis gedoen word, en deur Thoth opgeskrywe word. Ek wou dit hê as simbool om altyd te poog dat my hart so lig sal wees as ‘n veer, dat my gedrag ‘n manifestasie is van my gedagtes. Dit lol maar, maar ek probeer. Die een waar Akhenaten en Nefertiti onder die son sit wat hulle aanbid, het vir my maar net die gedagte gelaat dat die son wyd genoeg skyn vir ons almal. Ongeag.

15303897_10154659340105396_823887325_o.jpg

Die groot vraag is seker hoe ons hierdie verskillende Selwe leef en beleef, met die ideaal dat al hierdie Selwe so na as moontlik aan mekaar is.

“People are crying up the rich and variegated plumage of the peacock, and he is himself blushing at the sight of his ugly feet.”
― Sa’di

Ek is anders! En jy?

Iets tref my netnou, heel uit die bloute. Deesdae het kinders almal een of ander issue, met name soos ADD en die hele alfabet deur waarvan buitestaanders min verstaan. Net soveel kinders is ook op die outismespektrum. Alles word blameer: Tegnologie, eetgewoontes en ek noem nie eers die mite van inentings nie.

Ons verstaan dit nie, tensy dit ons kind of kleinkind is. Dan is daar soveel inligtig dat jou kop duisel daarvan. Daar is terapie, daar is raad, daar is pille, daar is Facebook groepe, maar die kind bly maar homself, ten spyte van die beste pogings.

Ek hoor gereeld mense wonder waar al hierdie nuwe diagnoses vandaan kom. Is dit regtig nuut? Of was ons maar almal so gebore, met een of ander issue? Dat ons uniekheid net nie erken is nie, ons gedrag toegeskryf aan stoutigheid, rebelsheid, skaamheid, luiheid of wat ook al. Waarom anders het ons volwassenes en oumense geword met goeters en geite, wat nie in vrede met mekaar kan leef nie?

Die eeue ou probleem om die wisselwerking tussen Nature vs Nurture te verstaan, word nou deur nuwe navorsing in die rigting gestuur dat oorerwing en genetika ‘n groter rol speel as eksterne faktore, soos voeding, omgewing en kultuur. Aan die spits van hierdie navorsing was Robert Plomin, met die publikasie van sy boek: Blueprint: How DNA Makes Us Who We Are.

Plomin skryf tereg: “We now know that DNA differences are the major systematic source of psychological differences between us. Environmental effects are important but what we have learned in recent years is that they are mostly random – unsystematic and unstable – which means that we cannot do much about them.”

Mense vertel graag op Facebook hoe hulle van altyd af anders gevoel het, die buitestaander was, nie met die trop beweeg het nie en misverstaan is. Hulle is terselfdertyd reg én verkeerd. Almal voel in ‘n mate so, almal kan dit net nie so goed uitdruk nie.

Hoe sou dit gewees het as ons geslag kinders ook raakgesien is vir ons eie unieke eienskappe en menswees? As ons nie in vormpies gedruk is nie? Dan sou meeste van ons ook maar gediagnoseer kon wees met ‘n paar letters van die alfabet. Vir die nuwe geslag kindertjies kan die etikette om hulle nekkies hulle soms wurg, maar dikwels ook bevry, om bloot te leef wie hulle is.

Ons is maar almal vissies wat swem in die see, en in elkeen se hart, is hy daardie rooi vissie. Hy sien net die gryses, en daarom dink hy hy is ook grys. Maar diep in sy vishartjie weet hy, hy is rooi en hulle swem in dieselfde see, almal is aan dieselfde gevare van vistreilers en nette blootgestel. Ons is almal daardie rooi vissie op ‘n manier. Ons moet maar net leer om elkeen te swem met sy eie vin.

“Always remember that you are absolutely unique. Just like everyone else.”
― Margaret Mead

Dis snaaks! Regtig?

“Hoe sal ‘n seun ooit werklik sy ma, susters, ouma en uiteindelik sy eie vrou en dogters respekteer as sy pa herhaaldelik om die braaivleisvuur grappies oor “dom vroue” en hul geslagsdele vertel? Of wanneer hy oor en oor hoor dat vroue seksuele gebruiksartikels is, wat nie sy gelyke is nie?”

Hierdie woorde van Elsabé Brits, in ‘n uitstekende artikel in vandag se By, het my diep geraak.

Mans, dink asseblief baie mooi na, hoe diep geïndoktrineer julle is om dit dalk nie eers meer bewustelik te doen nie, maar tóg nog doen. En ons as vroue is ewe diep geïndoktrineer as ons lag vir daardie grappies. Selfs al is dit ‘n ongemaklike laggie, om tog nou nét nie ‘n scene te maak nie.

Dis tyd om dit te staak. Regtig.

Dink ‘n bietjie terug hoe het gesprekke afgeloop waar vroue probeer het om te sê hoe hulle daaroor voel? In huise na die braai, in werksplekke en op Facebook. Vroue se monde word gesnoer deur hulle te vertel hulle is oorsentitief, hulle het geen humorsin nie, om nie die feministiese etiket te vergeet wat soos ‘n aanklag om haar nek gehang word nie. Deesdae ook dié van Suffragette. Summiere skuldigbevinding, sonder ‘n verhoor.

Vroue het ek oor die dekades heen gesien stilbly hieroor, of saam gelag, maar mens kon die pyn in so ‘n vrou se oë sien. Want wat was die alternatief? Ek kan ook vrees by ‘n paar vroue onthou as ‘n ander vrou in die geselskap sou kapsie maak. Nou sidder as ek dink aan die gevolge wat so iets vir ‘n vrou kon inhou.

Dan het ons nog nie eers begin met gay vroue nie. Hulle “kort mos net ‘n goeie vry”, maar laat ek nou nie namens gay vroue praat nie, die vooroordele en aannames is nog meer as ‘n blog lank.

Julle dink ek vergroot? Vererger? Dan sou artikels soos hierbo en skrywes soos hierdie nie nodig gewees het nie en sou die hofsale nie vol gesit het van die aanklagte van huishoudelike geweld en verkragting nie. (En ons praat ook net van die klein persentasie wat wel aangemeld word.)

“To every guy who tries to say that we have already achieved equality for the sexes, if this were true, you wouldn’t be told to “man up”, “be a man”, “stop being a p*#%y”, “harden the fuck up”, “toughen up”, “boys don’t cry”, “don’t be such a girl”, “stop being a wimp”. As long as this type of language still exists in our society, then gender equality, my friends, has in fact not been achieved after all.”
― Miya Yamanouchi, Embrace Your Sexual Self: A Practical Guide for Women